GÜVEN KARAGÜVEN / Polİport Lİman ve Antrepo MÜDÜrÜ-LTGS

ARDA ZORBA / Polİport İdarİ İşler MÜDÜRÜ

Dünyanın artan küresel ticareti ile birlikte, denizyolu taşımacılığının öneminin de giderek artmakta olduğunu biliyoruz. Malların uluslararası çapta taşınmasında kritik bir rol oynayan denizcilik sektörü, artan yük hacmini güvenli ve verimli bir şekilde ele almak için güçlü bir risk yönetimi sistemine ihtiyaç duymaktadır. Liman işletmeleri, artan yük trafiğini güvenli ve hatasız bir şekilde yönetmek durumunda olduğundan güvenlik, sektörümüzün her zaman en önemli öncelikleri arasında yer almaktadır.

Limanlarda yaşanabilecek herhangi bir kaza veya hata, sadece maddi kayıplara yol açmakla kalmaz, aynı zamanda çevreye ve insan sağlığına da büyük zararlar verebileceğinden liman işletmelerinin, güvenlik gerekliliklerinden taviz vermeden, hata yapma olasılığını en aza indirerek operasyonlarını gerçekleştirmeleri bir zorunluluk haline gelmiştir.

Poliport olarak potansiyel risklerin neler olduğu, bu potansiyel risklerin hangi koşullarda gerçekleşeceği, bu risklerin doğuracağı sonuçların irdelenmesi konusunda kapsamlı çalışmalar yürütüyoruz. 65 farklı kimyasal ürün ve akaryakıt depolaması hizmeti vermekte olduğumuz liman işletmemizde maksimum güvenlik önlemlerinin yanı sıra ISPS kurallarına uyum noktasında da hassasiyetle çalışmaktayız.

Şirketimiz, ISPS (Uluslararası Gemi ve Liman Tesisi Güvenlik) Kuralları'na tam uyum sağlayarak, en yüksek güvenlik standartlarını benimsemektedir. Çalışanlarımızın ve iş ortaklarımızın güvenliğini ön planda tutarak, tüm operasyonlarımızda titizlikle hareket ediyoruz.

ISPS kuralları çerçevesinde tüm güvenlik tehditlerini tespit etmekte, önleyici önlemler almakta, yerel makamlar ve denizcilik ve liman endüstrileri arasındaki işbirliği sağlamakta ve ulusal düzeyde denizde güvenliği sağlamak üzere üzerimize düşen görev ve sorumlulukları yerine getirmekteyiz.

Aynı zamanda, doğaya ve çevreye olan sorumluluğumuzun bilincindeyiz. Çevre dostu uygulamalar ve sürdürülebilirlik ilkeleri doğrultusunda, doğayı korumak için gerekli tüm önlemleri alıyoruz. Güvenlik ve çevreye duyarlılık ilkelerimizle, hep birlikte daha sağlıklı ve güvenli bir geleceğe doğru adım atıyoruz.

Limanlarımıza Yönelik Risklerin Genel Değerlendirilmesi:

Liman Tesisi Güvenlik Değerlendirmesi, Liman Tesisi Güvenlik Planı'nın geliştirilmesine temel teşkil eder. Risk değerlendirmesinde kullanılan metodoloji MSC 89-INF.13 ve ISO 20858 gereksinimlerini karşılamalıdır. Bu güvenlik değerlendirmesinin kapsamı; liman tesisini, altyapılarını ve deniz ticaretini tehdit etmek için kullanılabilecek unsurlara kadar uzanır. Liman tesisi güvenlik değerlendirmesinin kapsadığı alanlar:

· Liman tesisi içerisinde liman tesisi - gemi operasyonlarının gerçekleştirildiği yerler,

· Liman tesislerinde deniz taşımacılığı öncesi ve sonrası kargonun verildiği, istiflendiği veya elleçlendiği yerler,

· Güvenlik sınırı olmaksızın liman tesisine bağlı yerler,

· Liman tesisine yaklaşmakta kullanılan deniz alanları,

· Giriş, çıkış alanları, arama noktalarını da kapsayan yolcu ve gemi personeli bekleme ve işlem yapma alanları,

· Yük belgeleri dahil, hassas güvenlik bilgilerinin bulunduğu mahaller,

· Tehlikeli yük ve zararlı maddelerin depolandığı alanlar,

· Gemi trafik yönetim sistemi kontrol odaları, seyir yardımcıları, güvenlik ve gözetim kontrol odaları da dahil liman kontrol binaları,

· Güvenlik ve gözetim ekipmanlarının depolandığı veya bulunduğu yerler,

· Başlıca elektrik, radyo, telekomünikasyon, su ve diğer yardımcı donanımlar ve

· Gemiler, araçlar ve kişiler tarafından girişin sınırlı olması gereken liman tesisi içindeki diğer alanlar,

· Gemi kumanyası operasyon süreçleridir.

Limanlarda Potansiyel Tehditlerin ve Risklerin Belirlenmesi

Değerlendirmenin amacı, aşağıdaki konularda liman tesisinin mevcut durumunun kontrolü ve bunlarla ilgili korunma tedbirleri konusunda tavsiyelerde bulunmaktır. Bir mekânın güvenlik projesi oluşturulurken hazırlanan risk analizi, mekânla ilgili potansiyel risklerin tespiti ile oluşturulacak güvenlik projesinin, tespit edilen bu risklere en uygun biçimde cevap vermesini sağlayacak şartları içermelidir. Potansiyel riskin oluşturabileceği tehlike, bu tip bir riskin oluşma olasılığı veya başarı şansı, oluştuğunda verebileceği zarar ve doğuracağı sonuçlar gibi faktörlere göre değerlendirilmelidir. İhtiyaçlara cevap veren, mekâna ve kullanım şartlarına uygun, gerçekçi, verimli ve ekonomik bir güvenlik projesi oluşturmadan önce aşağıda belirtilen başlıkların incelenmesi gerekmektedir:

1. Limanın karakteristik özellikleri,

2. Potansiyel risklerin neler olduğu,

3. Bu potansiyel risklerin hangi koşullarda gerçekleşeceği,

4. Bu risklerin doğuracağı sonuçların irdelenmesi,

5. Mekânın hassas ve güvenlik açısından zayıf noktalarının tespiti.

Sistem tasarımlarının verileri ve risk öncelikleri bize yatırım fazlarını belirler ve bir defada yapılamayacak yatırımlar planlı bir şekilde zaman içerisinde gerçekleştirilebilir. Ayrıca yapılan LTGD’de aşağıda belirtilen unsurların da yer alması sağlanmıştır:

a. Fiziki güvenlik sistemleri,

b. Yapısal güvenilirlik,

c. Personel koruma sistemleri,

d. İşlemler, prosedürler ve tesis politikası,

e. Bilgisayar sistemleri ve ağlarını da içeren radyo ve telekomünikasyon sistemleri,

f. Ulaşım altyapısı,

g. Liman tesisindeki kolaylıklar.

Güvenlik Tehdit Senaryoları

Risk Değerlendirmesi ve Yönetimi

Risk Değerlendirme Metodolojisi

Risk değerlendirmesi, liman tesisi için güvenlik değerlendirmesi yapılması ve liman tesisindeki uygun güvenlik önlemlerinin belirlenmesi bakımından en iyi araçlardan biri olarak kabul edilir. Risk değerlendirmesi metodolojisi, bir güvenlik ihlalinin bir varlık, birey veya işlevi tehlikeye atma olasılığını ele almaya ve hassasiyeti azaltmak ve bir güvenlik ihlalinin sonuçlarını hafifletmek üzere gerekli eylemleri belirlemeye yarayan sistematik ve analitik bir süreçtir.

Risk değerlendirmesinin esası, riskin değerini doğru biçimde değerlendirmektir. Bu maksatla;

a. Kritik hedefler ve mevcut güvenlik önlemleri belirlenir.

b. Tehditlerle inandırıcı saldırı senaryoları birleştirilerek güvenlik tehdit senaryoları tanımlanır.

c. Güvenlik olayı sonuçları sınıflandırılır.

d. Güvenlik olaylarının olasılıkları sınıflandırılır.

e. Olasılık risk sınıflandırması puanlaması yapılır.

f. Güvenlik olayı skorlaması yapılır.

Risk değerlendirmesi sırasında, limanlarda potansiyel tehditlerin ve risklerin belirlenmesi kısmındaki ancak bunlarla sınırlı olmayan güvenlik tehdit senaryoları göz önünde bulundurulacaktır. Risk değerlendirmesinde, idare yetkilileri, kuruluşun yönetimi veya değerlendirmeyi yürüten güvenlik uzmanları tarafından belirlenen diğer senaryolar da dikkate alınmalıdır. Güvenlik önlemlerinde ve hafifletme stratejilerinde yerel otoritelere de ihtiyaç duyulmaktadır.

Bazı durumlarda, bir organizasyon tarafından gerekli önlemlerin uygulanamaz olması, karşı önlemlerin uygulanması için yetki yokluğu veya diğer aşılmaz faktörlere bağlı olarak bir riskin tolere edilmesi gerekebilir. Bu durumlarda, tesis tarafından herhangi bir işlem yapılamayacak şekilde kabul edilir. Bu faaliyetler ve değerlendirmeler dokümante edilmeli ve periyodik olarak gözden geçirilmelidir.

Aşağıda kuruluşlar için uygun olabilecek basitleştirilmiş bir risk temelli güvenlik değerlendirmesi tablosu verilmiştir. Değerlendirme yaparken süreç ve sonuçlar dokümante edilecektir.

Risk Değerlendirme Süreci

Uluslararası Gemi ve Liman Tesisi Güvenlik Kodu (ISPS Kodu):

Ülkemizde Ve Dünyada Mevcut Durum

ISPS Kod Uygulamaları

1 Temmuz 2004 tarihinden itibaren ülkemizde yürürlüğe girmiş olup, ISPS Kod uygulamaları 20 Mart 2007 gün ve 26468 sayılı Uluslararası Gemi ve Liman Tesisi Güvenlik Kodu Uygulama Yönetmeliği kapsamında uygulanmaktadır.

Liman Tesislerinde:

Liman Tesisi Güvenlik Planı hazırlanmasında, Ulaştırma Bakanlığının 2009 yılında uygulamaya koyduğu format kapsamında liman tesislerinin değerlendirme ve planları hazırlanmaktadır. IMO’nun yeni kararları ile Liman Tesisi Güvenlik Planı hazırlanmasında standartlarda değişiklikler yapılması gerekliliği ortaya çıkmıştır. Gerekçeleri "Dünyada ISPS Kod Uygulamaları" bölümünde belirtilecektir. Liman Tesisi Güvenlik Değerlendirmesi ise 2020 yılı ISO 20858 standartlarını karşılayacak şekilde güncellenerek yayınlanmıştır.

ISPS Kod kapsamında liman tesislerimizin güvenlik sorumlulukları, güvenlik seviyelerine göre liman tesisine giriş, liman tesisi içindeki sınırlı alanlar, yük elleçlenmesi, gemi kumanyasının teslimatı, sahipsiz bagajların elleçlenmesi ve liman tesisi güvenliğinin gözlemlenmesi konularında önlemler almaktır. Bu önlemlerin uygulanması için devletin kurumlarının sorumlulukları, elektronik güvenlik sistemleri, özel güvenlik görevlileri, liman tesisi yöneticileri ve çalışanları için güvenlik farkındalığı ve denetleme standartları en önemli dört faktördür.

1. Elektronik güvenlik sistemleri konusunda liman tesisleri genelde kamera ve turnike sistemleri kullanmakta olup, diğer elektronik güvenlik sistemleri liman tesislerinde tercih edilmemektedir. Liman tesislerinde kullanılan kamera sistemleri bazı liman tesislerinde istenilen standartlarda değildir. Elektronik güvenlik sistemleri ile ilgili bir zorunluluk olmamakla birlikte, ISPS Kod Bölüm B’de tavsiyelerde bulunulmaktadır. Elektronik güvenlik sistemleri standartları konusunda kurallar konulması bir zorunluluk haline gelmiştir.

2. Liman tesislerinde ISPS Kod gereği, liman tesisine izinsiz girişlerin ve patlayıcı madde, silah ve tehlikeli maddelerin girmesini engellemek ve zorlaştırmak için güvenlik görevlisi istihdam edilmesi zorunludur. Devlet kaynakları ile bu işlemi gerçekleştirmek zor olduğundan, 2004 yılında 5188 sayılı Özel Güvenlik Kanunu çıkarılmış ve bu kapsamda liman tesisleri özel güvenlik görevlileri istihdam etmeye başlamıştır. Mülga Denizcilik Müsteşarlığının, 18/09/2009 tarih ve 32311 sayılı "Deniz Limanlarında Özel Güvenlik Hizmetleri Hakkında" yazısı ile "Liman Başkanlığı görev/yetki sahasında bulunan ve ISPS Kod kapsamında değerlendirilen liman tesislerinin belirlenerek, en kısa zamanda Mülki İdare Amirliği’nin başkanlığında toplanan İl Güvenlik Komisyonlarında bu tesislerin güvenliğine yönelik olarak liman işletici kuruluşlarca özel güvenlik teşkilatlarının oluşturulması ile güvenliğin sağlanması ve asgari istihdam edilecek özel güvenlik personeli ihtiyacının karşılanmasına yönelik sayısal durumun tespit edilmesi amacıyla çalışmaların başlatılması" istenmiştir. Ancak, liman tesislerinde hala yeterli sayıda güvenlik görevlisi istihdamı sağlanmadığı düşünülmektedir. ISPS Kod uygulamalarında liman tesisi güvenlik görevlileri, denizden devriye görevini yasalardan dolayı icra edememektedir (Bakanlar Kurulu Kararı ile denizden güvenlik alanı verilen liman tesisleri hariç - BOTAŞ, TÜPRAŞ gibi).

3. Liman tesislerindeki eğitim standartları, ISPS Kod ve Mülga Müsteşarlığımızın LTGP formatı gereği yerine getirilmektedir. Liman Tesisi Güvenlik Sorumlusu eğitim standartları, MSC.1/Circ 1188, May 2006 kararları gereği eğitim standartları sertifikasyon eğitimi olarak İdarenin yetki vermiş olduğu kurumlar tarafından sağlanmaktadır. Liman tesisinde güvenlik sorumluluğu olan personel ve güvenlik sorumluluğu olmayan personel için ISPS Kod ve Mülga Müsteşarlığımızın LTGP formatında belirttiği eğitimler, Liman Tesisi Güvenlik Sorumlusu yetkisinde liman tesislerimizde uygulanmaktadır. Liman tesisinde güvenlik sorumluluğu olan personel ve liman tesisinde güvenlik sorumluluğu bulunmayan personel için IMO tarafından MSC.1/Circ.1341, May 2010 kararları yayınlanmış ve mevcut eğitim standartları ile farklılıklar içermektedir. Ülkemizde limanlarda çalışan özel güvenlik görevlilerinin eğitimi için, ülkemizin üslendiği GÜSOD’un başkanlığında ve Piri Reis Üniversitesi koordinasyonunda METPROM çalışmalarına başlanmıştır. METPROM, (EU) AB Hayat Boyu Öğrenme Programı kapsamında AB Mesleki ve Liman Güvenliği Eğitimini geliştirmek maksadıyla AB tarafından finanse edilen bir Leonardo Da Vinci Projesidir. Bu kapsamda hazırlanan METPROM projesinin temel amacı, dünya ticaretinin %90’ını taşıyan deniz ulaştırması alanında, artan karmaşık liman trafiği nedeniyle oluşan liman güvenliği boşluklarını gidermek maksadıyla deniz güvenliği eğitimi ve simülasyon tabanlı modüller için geliştirilen yenilikleri transfer etmektir. İkinci amacı ise projeye ortak ülkelerde AB’nin geniş standartlarını liman güvenliği alanına, standardize edilmiş uyumlu bir eğitim programı vasıtasıyla getirmektir.

4. Liman tesislerinde denetim standartları, ISPS Kod ve Ulaştırma Bakanlığı LTGD ve LTGP Onay Denetimleri ve Periyodik Denetim Esasları çerçevesinde yapılmaktadır. IMO tarafından yayınlanan “MSC 89-INF.13 - Maritime Security Manual Guidance”da denetleme standartları olarak “Appendix 2.4 – Sample of a Port Facility Security Plan Approval Form”, “Appendix 2.11 – Sample of a Port Facility Security Inspection Report Form” ve “Appendix 3.8 – Implementation Checklist for Port Facility Operators” belirtilmiştir. Belirtilen denetim formlarının uygulanması önem arz etmektedir.

2. Dünyada ISPS Kod Uygulamaları, Görüş ve Karşılaştırmalar

1. A.924 (22) Aralık 2002 kararlarının benimsenmesi sonucunda, 9-13 Aralık 2002 tarihinde Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) Londra'daki genel merkezinde düzenlenen Deniz Güvenlik Konferansı'na, 1974 SOLAS Sözleşmesi'ne imza atmış 109 ülke, IMO üye devletleri ve gözlemciler, Birleşmiş Milletler uzman kuruluşları gözlemcileri, hükümetler arası kuruluşlar ve uluslararası sivil toplum örgütleri katılım sağlamıştır.

2. Konferansta Uluslararası Gemi ve Liman Tesisi Güvenlik Kodu (ISPS Kod), Denizde Can Emniyeti Uluslararası Sözleşmesi (SOLAS) 1974’e yapılan değişiklikler ile güvence altına alınarak kabul edilmiştir. IMO ayrıca ILO (Dünya İşçi Örgütü), WCO (Dünya Gümrük Örgütü) ile diğer organizasyonlarla denizcilikte güvenliği kuvvetlendirme konusunda işbirliğini kabul etmiştir.

3. IMO tarafından konteyner muayene alanlarında işbirliğini, çok modlu ulaştırma zincirinin gemi/liman etkileşimi ile ilgili konularda bütünlüğünü güçlendirmek için, 2001 yılı Temmuz ayında Dünya Gümrük Örgütü (WCO) ile bir mutabakat zaptı (A Memorandum of Understanding (MoU)) imzalanmıştır. 2005 yılı Temmuz ayında 166 Gümrük İdaresinin Genel Müdürlükleri onayı ile küresel ticaretin güvenli olması ve kolaylaştırılması için (WCO Framework of Standards olarak bilinen) Dünya Gümrük Örgütü Görev Gücü tarafından oybirliğiyle kabul edilmiştir. Bu standartlar çerçevesinde dört ilke bulunmaktadır: tutarlı bir risk yönetimi yaklaşımı kullanmak, müdahaleci olmayan algılama donanımları kullanmak, önceden bilgilendirmek amacıyla elektronik bilgi uyumlaştırılmasını taahhüt etmek ve gümrükler arasında işbirliğini sağlamaktır. Standartlar Çerçevesinin özünde, Gümrük-Gümrük ve Gümrük-Kurumlar arası uyum sağlamak vardır.

4. ILO/IMO çalışma grubu tarafından limanlarda güvenlik uygulaması ve denizci tanıtım dokümanı geliştirilmesi konusunda iş birliğine gidilmiş ve 2003 Aralık'ta çalışmalar sonuçlandırılmış, Mart 2004 yılında ILO tarafından, Mayıs 2004'te ise IMO Deniz Güvenlik Komitesi tarafından kabul edilmiştir.

5. Dünyada denizcilikte güvenliğin kuvvetlendirilmesinde bölgesel anlaşmalar ve ülkelerin kendi kuralları da etkili olmaktadır. Bunlara Avrupa Birliği Yetkilendirilmiş Ekonomik Operatör (AEO), Terörizme Karşı Özel Ticaret Ortaklığı (C-TPAT), Singapur Güvenli Ticaret Ortaklığı (STP), Taşınan Varlıkları Koruma Birliği (TAPA), Konteyner Güvenlik Girişimi (CSI) gibi örnekler verilebilir. Ülkemizde T.C. Gümrük ve Ticaret Bakanlığı tarafından AEO uyumu için genelge çıkarılmıştır.

6. Dünyada kabul gören bir başka standart ISO 28000 (Tedarik Zinciri Güvenlik Yönetimi) standardıdır. Denizcilikte güvenliğin sağlanması, sadece liman ve gemilerde alınacak güvenlik tedbirleri ile olamayacağından, üreticiden tüketiciye kadar bir güvenlik yönetimi sistemine ihtiyaç duyulmuştur.

7. IMO dünyadaki bu ihtiyaç karşısında Denizcilik Sektöründe ve Liman Tesisi Güvenlik Değerlendirmesi ve Planının hazırlanmasında ISO standartını uygulanmasını konusunda MSC/84/4/5, 5 march 2008, MSC/86/INF6, 25 march 2009, MSC/88/INF7, 14 September 2010 ve FAL/37/8/9, 1 July 2011 tarihli yayımları ile tavsiyelerde bulunmuştur.