PROF. DR. ÖMÜR YAŞAR SAATÇIOĞLU / DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ DENİZCİLİK FAKÜLTESİ LOJİSTİK YÖNETİMİ BÖLÜM BAŞKANI

Küresel Trendler Işığında Türkiye Liman Çalışanlarının Yetkinlik İhtiyaçları

ÖZET

Küresel ticaretin dinamik yapısı, dijitalleşme ve sürdürülebilirlik hedefleri, liman çalışanlarının yetkinliklerini stratejik bir unsur hâline getirmiştir. Geleneksel operasyonel beceriler önemini korumakla birlikte; dijital okuryazarlık, veri analitiği, çevresel sorumluluk, kriz yönetimi ve çok paydaşlı iletişim gibi yeni yetkinlikler öne çıkmaktadır. Bu çalışmada, liman çalışanlarının yetkinlik dönüşümü Türkiye limanlarının ihtiyaçları bağlamında ele alınmakta ve geleceğe yönelik öneriler sunulmaktadır.

1. GİRİŞ

Dünyada değişim, her geçen gün giderek artan bir hızda gerçekleşmektedir. Farklı konularda ortaya çıkan krizler ve problemler, birçok sektörü etkilediği gibi ulaştırma sektörünü ve onun önemli aktörlerinden biri olan limanları da etkilemektedir. Limanları en fazla etkileyen değişimlerin, teknolojik ve çevresel alanlarda gerçekleştiği görülmektedir. Özellikle teknolojik gelişmeler; limanda elleçlenen yük miktarının artmasına ve liman personelinin gerçekleştirdiği görevlerin değişmesine neden olmuştur.

Limanları etkileyen trendler, zaman içinde limanlarda çalışan personelin bilgi, beceri ve yeteneklerinde sürekli bir değişim etkisi yaratmaktadır. Dünyadaki limanlar incelendiğinde, yoğun olarak gerçekleştirilen ekipman yatırımlarının, limanda farklı yönetim düzeylerinde çalışan tüm personelin görev tanımlarında değişikliğe yol açtığı görülmektedir.

Araştırmalar, çalışanların yetkinliklerinin (bilgi, beceri, deneyim, değer ve tutumlar), örgütlerin performansını doğrudan etkilediğini göstermektedir. Yetkinlik, yalnızca bireysel beceriler değil; aynı zamanda öğrenme ve deneyimle gelişen, işin etkin yapılmasını sağlayan bir yeterliliktir. Literatürde, çalışanların yetkinlik düzeyi ile işletme performansı arasında güçlü bir ilişki olduğu vurgulanmaktadır. Ayrıca, işletmelerin sahip olduğu ayırt edici yetkinlikler, özellikle bilgiye dayalı sektörlerde, sürdürülebilir rekabet avantajı için kritik görülmektedir.

2. YETKİNLİKLERLE İLGİLİ RAPORLAR

Dünya Ekonomik Forumu, 2016 yılından itibaren yayınladığı “Future of Jobs” raporlarıyla işlerin gelecekte nasıl değişeceği hakkındaki görüşlerini paylaşmaktadır.

2016 yılında yayınlanan ilk raporda dijitalleşmenin 5 yıl içinde tüm işlerin %35’ini değiştireceği öngörülmekte; en kritik becerilerin karmaşık problem çözme, eleştirel düşünme ve yaratıcılık olduğu belirtilmiştir. 2018 yılında yayınlanan “Future of Jobs” raporunda ise 2022’ye kadar işlerin yarısının değişeceği, insan-makine arasındaki iş bölümünün daha dengeli hale geleceği ifade edilmiştir. Becerilerde ise yaratıcılık ve eleştirel düşünme yerini korurken; yeni bir beceri olarak duygusal zekâ öne çıkmıştır. Bunun yanında; “yaşam boyu öğrenme” kavramı ilk kez güçlü bir şekilde vurgulanmıştır. 2020 yılında yayınlanan “Future of Jobs” raporunda ise, 2025 yılına kadar mevcut becerilerin %50’sinden fazlasının geçersiz olacağı, pandemiyle birlikte uzaktan çalışma, dijital iş modelleri ve otomasyonun hız kazandığı vurgulanmıştır. Kritik becerilerin ise analitik düşünme, aktif öğrenme, yaratıcılık, stres yönetimi olduğu vurgulanmıştır. 2023 yılında yayınlanan “Future of Jobs” raporunda ise, 2027’ye kadar gerçekleşecek iş gücü değişimine odaklanılmıştır; ilk kez yeşil işler altında tanımlanan yenilenebilir enerji mühendisleri ve sürdürülebilirlik uzmanları öne çıkmıştır. Yaratıcılık, esneklik, dayanıklılık ve teknoloji okuryazarlığı ise öne çıkan becerilerdir. 2025 yılında en son yayınlanan “Future of Jobs” raporunda ise en kritik dönüştürücü gücün “Üretken Yapay Zekâ” olduğu belirtilerek odak noktasının “Üretken Yapay Zekâ” ve yaşam maliyeti olduğu vurgulanmaktadır. 2030 yılında gerekli beceriler olarak yapay zekâ okuryazarlığı, teknolojik okuryazarlık, yaşam boyu öğrenme, analitik düşünme, dayanıklılık, esneklik, çeviklik ve yaratıcılık olarak açıklanmaktadır. Çalışanın sahip olması gereken beceriler açısından dikkate alındığında; her yıl yeni beceriler eklendiğini fakat yaratıcılığın, ilk raporun yayınlandığı tarihten itibaren geçerli olan beceri olduğu görülmektedir.

2016’dan itibaren yayınlanan “Future of Jobs” raporları karşılaştırıldığında, 2016’da “dijitalleşme”, 2018’de “otomasyon + yaşam boyu öğrenme”, 2020’de “pandemi ve dijitalleşme”, 2023’te “yeşil dönüşüm”, 2025’te ise “Üretken Yapay Zekâ + Ekonomik sorumluluk + Çevresel sorumluluk” ile ilgili konuların öne çıktığı görülmektedir.

3. TÜRKİYE LİMAN ÇALIŞANLARI İÇİN EĞİTİM VE YETKİNLİK ÖNERİLERİ

Yetkinliklerle ilgili yayınlanan raporlar ışığında, Türkiye’deki liman çalışanlarının sahip olması gereken bilgi, beceri ve yetkinliklerle ilgili öneriler geliştirilmiştir.

1. Dijital ve Teknoloji Okuryazarlığı

o Elleçleme ve fiziksel operasyon sistemlerinde gerekli olan fiziksel gücün yerini, ekipmanları gerçek zamanlı izleme ve optimizasyon yeteneği alıyor.

o IoT, yapay zekâ, robotik, otomasyon, blok zinciri ve veri analitiği alanlarında yetkinlik kazanılmalı.

2. Sürdürülebilirlik ve Çevresel Beceriler

o Çalışanlar; sürdürülebilirlik değerlerini, çevresel karmaşıklığı ve gelecek odaklı çevre vizyonunu benimsemeli.

o Kıyıdan gemiye elektrik sağlama, emisyon ölçüm ve raporlama, enerji verimliliği, atık yönetimi ve çevre dostu liman uygulamaları öncelikli eğitim konuları olmalı.

3. Yönetim, Acil Durum ve Güvenlik Yetkinlikleri

o Liman operasyon yöneticileri için kriz yönetimi, iş sağlığı-güvenliği ve acil durum prosedürleri eğitimleri artırılmalıdır.

o Limanlarda dijitalleşmenin artması, operasyonel güvenliğin yanında siber güvenliği de önemli hâle getirmektedir. İnsan kaynakları yöneticileri ise işe alım ve eğitim süreçlerinde sürdürülebilirlik ilkelerini dikkate almalıdır.

4. Tedarik Zinciri ve Stratejik Entegrasyon

o Liman çalışanları sadece operasyonel değil; tedarik zinciri yönetimi, lojistik entegrasyonu ve stratejik düşünme alanlarında da yetkin hâle getirilmeli.

o Karmaşık lojistik ve tedarik zinciri için veri destekli çözümler üretmeyi destekleyecek şekilde analitik düşünme ve yaratıcı problem çözme becerileri kazandırılmalıdır.

o Özellikle küresel ticaret bağlamında çok paydaşlı iş birliği ve entegrasyon becerileri geliştirilmelidir.

5. Yaşam Boyu Öğrenme ve Uyum Becerileri

o Sektörde hızla değişen teknoloji ve sürdürülebilirlik gereksinimlerine uyum için sürekli eğitim kültürü oluşturulmalı.

o Sürdürülebilirlik, inovasyon ve dijitalleşme gibi limanları etkileyen güncel konuların alt başlıklarıyla ilgili alanlarda mikro sertifika programları önerilmeli.

SONUÇ

Türkiye’de liman çalışanlarının gelecekteki başarısı, yalnızca fiziksel operasyonel becerilere değil, aynı zamanda dijital, sosyal, çevresel ve stratejik yetkinliklerin bir arada geliştirilmesine bağlıdır. Yaratıcılık, analitik düşünme ve problem çözme gibi becerilerin artan önemi, üniversite-sanayi iş birliğinin geliştirilmesini zorunlu kılmaktadır. Türkiye limanlarının küresel ölçekte rekabetçi kalabilmesi, iş gücünün bu yetkinlikleri kazanmasına bağlıdır. Bu bağlamda, eğitim kurumları, sektör ve kamu otoriteleri arasındaki iş birlikleri kritik rol oynayacaktır.

KAYNAKÇA