PROF. DR. MUSTAFA İNSEL / TÜRKLİM DANIŞMANI
PROF. DR. AYKUT I. ÖLÇER / ARAŞTIRMA DİREKTÖRÜ, DENİZCİLİKTE ENERJİ YÖNETİMİ BÖLÜMÜ BAŞKANI, DENİZCİLİK TEKNOLOJİSİ VE İNOVASYON ALANINDA NİPPON VAKFI PROFESÖRÜ, DÜNYA DENİZCİLİK ÜNİVERSİTESİ (WMU), MALMÖ, İSVEÇ

LİMANLARDA TEKNOLOJİK GELİŞMELERİN İŞ GÜCÜNE ETKİSİ

Günümüz teknolojik gelişmeleri olan dijitalleşme, yapay zekâ, siber güvenlik, otomasyon, nesnelerin interneti, iş gücü yetenekleri üzerinde değişiklik gereksinimlerini ortaya çıkarmaktadır. Limanlar bu teknolojileri kullanmaya başladıkça, hem beyaz yakalı hem de mavi yakalı iş gücü adaptasyonu hız kazanmaktadır.

İkincil olarak, lojistik ve denizcilik sektörlerinde hızla artan sera gazı azaltım çabaları, gemilerde yeni alternatif yakıtların kullanılmaya başlanması; bu yakıtların temin edilmesi, depolanması, gemilere verilebilmesi için limanların operasyonel desteklerini gerektirmekte; yeni yakıtların toksik özellikleri, tutuşma sıcaklıklarının düşüklüğü, basınç ve/veya düşük sıcaklıklarda saklanmaları gereksinimi, liman iş gücünün özel eğitimlerle ayrı özelliklere sahip olması gereksinimini ortaya çıkarmaktadır. Limanların enerji bağlantı noktaları hâline gelmesi, limanların lojistik zincir içindeki önemlerini artırmaktadır.

Günümüzün denizcilik ve lojistik sektörünü etkileyen teknolojik gelişmeler 10 ayrı kategoride verilebilir:

● Dijitalleşme ve e-ticaret artışı

● Mavi ekonominin genişlemesi

● Teknolojik yeni iş modellerinin ve ekosistemlerinin ortaya çıkması

● Yeşil, çevre duyarlı gelişmeler

● Jeopolitik değişkenlikler dolayısıyla ticaretin yön ve kapsam değiştirmesi

● Regülasyon ve yönetimde teknolojinin rolünün artması

● Ekonomik farklılıkların genişlemesi ve beceri dağılımı

● Dijital şeffaflık ve siber güvenlik çözümleri üzerindeki kaygılar

● Akıllı gemiler ile gelişen otomasyon

● Otonom gemilerin önem kazanması

E-ticaret ve dijital teknolojilerin yükselişi, iş gücü üzerinde yeni becerilerin kullanılmasına yol açmaktadır. Mevcut iş gücünün beceri gelişim eğitimleri ve yeni beceri kazandırma eğitimleri öne çıkmakta, klasik okul eğitimi içinde verilmesi mümkün olmayan eğitimler, eğitim sisteminde köklü değişikliklere yol açmaktadır.

Kirlilik izleme, hava kalitesi izleme, gürültü/ses yayınımı, enerji kullanımı izleme, karbon ve su ayak izi tespiti; nesnelerin interneti (IoT) bazlı algılayıcıların kullanımını, liman içi otomasyon ve haberleşme sistemleri kullanımını artırmaktadır. Drone kullanımı ile izleme faaliyetlerinin artırılması, görsel nesne algılama sistemleri ile emniyet, öne çıkan konular olmaktadır.

Otonom gemilere doğru teknolojik yolda ilk aşamalar olan ileri otomasyon ve uzaktan kumandalı gemiler ve özelde uzaktan kumandalı römorkörler; limanlarda sık kullanılan STS kreynlerde kullanılmaya başlayan uzaktan kumanda sistemleri, karada — belki deniz kıyısından kilometreler ötede bir kontrol merkezinden — römorkör veya STS kreyn kontrolünü sağlayabilecek özellikte iş gücü gerektirmektedir.

Yerinde ve uzaktan kumandalı STS operasyonları

Uzaktan kumandalı römorkör komuta merkezi (Switzer Hermod)

Küresel ısınma ile mücadelede denizcilik, uluslararası tedbirler almakta; FuelEU Maritime ve IMO Net Sıfır Çerçevesi, yeni alternatif yakıtların kullanımını zorunlu hâle getirmektedir. Hidrojen, yakın gelecekte olmasa bile uzun vadede ana yakıt olarak ortaya çıkmakta; depolanması ve kullanılması için kriyojenik sıcaklıklar ve yüksek basınç, çelik malzeme özelliklerini zayıflatması nedeniyle iş gücü için eğitim ihtiyacını beraberinde getirmektedir. Metanol ve amonyak ise toksik özellikleri dolayısıyla güvenlik konusunda yeni bir çağ açmaktadır. IMO IGF Kod kapsamında yapılan kullanım regülasyonları, limanlarda depolama ve bunker faaliyetlerinde yeni yaklaşımları zorunlu kılmaktadır. Yeni yakıtların depolanması, düşük sıcaklıklarda operasyon bilgisine sahip, yüksek derecede güvenlik riski taşıyan operasyon becerilerine sahip personel kullanımını gerektirmektedir.

Diğer bir yakıt olarak, kısa mesafeler için elektrik kullanımı; yüksek voltajda DC elektrik sistemlerinin limanlarda kullanımına yol açmakta, bakım/tutum ve işletim süreçlerinde elektrik risklerini beraberinde getirmektedir. Gemilerin limanda kaldıkları sürede jeneratör yerine elektrik kullanmaları, hem liman personeli hem de gemi personelinde elektrik ve yüksek gerilim konularında becerilere sahip, eğitimli ve sertifikalı iş gücü kullanılmasını zorunlu kılmaktadır.

Limanda karadan gemiye elektrik verilmesi

Özellikle Avrupa Birliği limanlarında hızla yayılan, konteyner ve kruvaziyer gemilerin yanaştığı TEN-T limanlarında 2030 yılında ve diğer AB limanlarında 2035 yılında zorunlu hâle gelecek olan gemilere kıyıdan elektrik verilmesi (Onshore Power Supply - OPS), bu konuda eğitilmiş iş gücü azlığı dolayısıyla darboğaz yaratacaktır.

Liman iş gücü, hem dijital teknolojiler hem de yeşil dönüşüm dolayısıyla gereksinim duyulan operasyonlara yeniden eğitimlerle yeni beceriler kazandırılarak uyum sağlayabilir. Sahada yeni teknolojilerin etkisi, özellikle iş gücü temininde zorluk çekilen alanlarda yeni fırsatlar yarattığı gibi, uzmanlaşmış iş gücü gerektiren konular da tehditleri içinde barındırmaktadır.

Dünya Denizcilik Üniversitesi tarafından hazırlanmış teknoloji yol haritası, iş gücü etki analizine ilişkin gelişmeleri özetlemektedir.

Teknolojik gelişmelerin iş gücü üzerindeki etkisi (Transport 2040: Impact of Technology on Seafarers – The Future of Work, WMU, 2023)