UĞUR MUTLU

BORUSAN PORT, YAZILIM SERVİSLERİ YÖNETİCİSİ

Dünyada ortaya çıkan küreselleşme ve teknolojik gelişmeler sonucunda tüm sektörlerde dijitalleşme ihtiyacı ortaya çıkmıştır. Günümüzde dijitalleşme kavramından anlaşılması gereken, kâğıt üzerindeki evrakların dijital ortama taşınmasının çok ötesinde bir noktada bulunmaktadır. İşletmelerin varlığını koruyabilmesinin eskiden tek yolu karlılık iken artık karlılığın yanında sürdürülebilir iş kavramı da stratejik olarak önem arz etmektedir. Bir işletme işi en iyi karlılıkla yapıp tüm ebitta, ciro ve finansal sonuçları ile sektörde varlık gösteriyor olsa bile bir gün sonra dijital bir hikayeyle sektöre giren bir rakip tüm dengeleri değiştirebilmektedir.

Limancılık ağır yüklerin elleçlendiği ve yoğun iş gücü gerektiren bir sektördür. Aynı zamanda ulusların stratejik öneme sahip dışa açılan kapılarıdır. Küresel pazarda artan talepler limanlar üzerinde yoğun iş hacimlerini de beraberinde getirmektedir. Limanların kapasite artışını karşılamak için operasyonlarında esneklik ve hızının artması, planlamanın öneminin artması, yeni karar alma mekanizmaları ihtiyacının ortaya çıkması, stratejik yatırım planlarının gerekliliği, iş güvenliği risklerin artması gibi faktörleri de beraberinde getirmektedir.

Kilit limanları işleten şirketler, tesislerinde fiziki olarak çalışan personellerinin sayısını düşürmek için merkezi sistem çözümleri üzerine çalışmaktadır. Merkezi sistemler sorulan sorular için eş zamanlı olarak önemli verileri kullanarak anında karar verme yeteneğine sahip olmalıdır.

Dünyada önemli limanlar operasyonlarını, merkezi sistemler üzerinden gerçekleştirmeye başladığı görülmektedir. Limanların, gemi ve saha planlamaları için birçok karışık etken bulunmaktadır ve bu iş için çok fazla işgücü gerekmektedir. Limanlarda merkezi planlamacılar sayesinde ekiplerdeki fiziksel işgücü sayısının azaltılabileceği ortaya çıkmıştır. Ancak bir sorun olması durumunda sahada fiziki personel olmamasının sorunlara neden olabileceği konusu endişeye sebep olmaktadır. Bu nedenle birden fazla farklı lokasyonda bulunan limanların ortak bir lokasyondan yürütülmesi fikri endişe içermektedir.

Bu nedenle merkezi dijitalleşmenin tüm alanlardaki standardizasyon ihtiyacı kritik öneme sahiptir. Bu alanlar şöyle görülmektedir:

- Otomatik Liman Kapıları

- Güvenlik Sistemleri

- Liman İşletim Sistemi (TOS)

- Kurumsal Kaynak Planlama Çözümleri (ERP)

- Ekipman Operasyonları (Yarı veya Tam Otomatik Sistemler)

- Veri İletişimi

Sistemler arası ileri düzey entegrasyona sahip olmak çok önemlidir. Dünya üzerinde çoğu liman bu sistem hedeflerinde yetersiz noktadadır. Kritik önem ve büyüklükteki limanlar yeni teknoloji yatırımlarına ve bu sistemlerin gelişmesine kaynak ayırsalar da kurdukları teknolojiyi tam kapasite verimle çalıştırmada başarısız olmaktadırlar. Kurdukları teknolojilerin başarının en önemli kriteri, verinin alınma ve iletim hızıdır. Limanların veri oluşturma ve aktarmasında 5G altyapısının yaygınlaştırılması sorunun kilidini çözecektir.

Dijitalleşme unsurlarında detaylara şu ana başlıklar altında bakabiliriz:

"Akıllı merkezi sistemler" de toplanan verilerin işlenmesiyle operasyonel verimlilik yaratılırken, maliyetler azaltılabilir. Artan iş hacimleriyle daha kompleks sistemlerin kurulmasına destek sağlayan bilgi teknolojileri, artan veri miktarlarıyla birlikte kompleks sistemlerinde büyümesine olanak sağlamıştır.

"TOS", limana uygulanırken operatörlerin ve ekiplerin en zor ve emek harcanan projelerinden bir tanesi olmaktadır. Limanların kapasitesi ve boyutu önemli olmaksızın, TOS tüm limanlar için kritik öneme sahip ve önemli bir değer yaratmaktadır. Elle manuel olarak yapılan süreçleri azaltarak limanın her noktasında oluşacak doğru verilerle raporlama süreçlerine büyük katkı sağlamaktadır.

Aslında buraya kadar zaten bilinen olgulardı, haydi yavaş yavaş güncel teknolojilere yelken açmaya başlayalım;

"Saas TOS" yazılımı geleneksel şirket içi lisans yazılım modelini bozmuştur. Finans ve İK'dan satış ve pazarlamaya kadar şirketler, işletmelerinin neredeyse tüm işlevlerinde abonelik tabanlı Saas çözümlerini daha fazla benimsemektedirler. Bu artan talep yavaşlama belirtisi göstermemektedir. Yalnızca 2020 yılında, küresel analist ve danışmanlık firması Gartner, Saas pazarının 104 milyar doların üzerine çıkacağını tahmin etmektedir. 2023 yılına kadar bu rakam 140 milyar doların üzerine çıkması beklenmektedir.

Dünyanın dört bir yanındaki öncü konteyner terminalleri, Saas tabanlı TOS çözümlerine ve bulutta barındırılan hizmetlere olan bağlılıklarını halka açık bir şekilde kabul etmeye başlamıştır ve daha pek çok limanın buna uyması beklenmektedir. Yakın zamanda küresel konteyner terminalleri üzerinde yapılan bir anket, bulut çözümlerine olan ilginin 2019 'a kıyasla 2020'de %40 arttığını ortaya koymuştur. Ayrıca ankete katılanların %79' u, Saas’a geçmek için mevcut bir zaman çizelgesine sahip olduklarını veya buluta geçmeyi düşündüklerini bildirmiştir.

Konteyner hacimleri büyüdükçe yükler, artan hız ve maliyet etkinliğiyle taşımak için terminaller üzerinde sürekli artan bir baskı oluşturmaktadır. Şirket içi çözümler on yıllardır bu vaatleri yerine getirirken, pazarın gelişmeye devam etmesi gerektiğinden, teknoloji de değiştirilmelidir. Geleceği göz önünde bulundurarak, terminaller artık bulutta TOS çalıştırmanın getirdiği somut faydaları fark etmeye başlamıştır. Bunlar şunları içermektedir:

a. Maliyet Tahmini ve Kontrol

b. Yenilik için Yükseltme

c. Arttırılmış Koruma

d. Liman Üzerinde Kullanım Esnekliği

Saas TOS Avantajları

"Maliyet tahmini ve kontrol" Standart bir terminal limanı, yazılımın yaklaşık %40’ının TOS’un oluşturduğunu ve bunu hizmetler, donanım, personel ve kesinti süresinin izlediğini bildirmektedir. Ayrıca bu rapor, terminallerin %20' sinin maliyet tasarruflarını TOS' u buluta taşımanın beklenen en önemli faydalarından biri olarak gördüğünü göstermektedir. TOS' un değeri ve gerekliliği açık olsa da, maliyet tasarruflarının, kullandıkları teknolojiyle yenilik yapmak isteyen terminaller için temel bir itici güç olmaya devam edeceği de görülmektedir.

"Yenilik için teknoloji ve yazılım yükseltme esnekliği" Limanlar, yapay zekâ ve makine öğrenimi etrafında ortaya çıkan yeni olanaklar için en yeni ve en büyük çözümleri uygulamaya istekli olsalar da, genellikle maliyetler veya kaynak eksikliği nedeniyle istedikleri anda uygulamaya geçememektedir. Bulut tabanlı bir hizmet anlaşmasına girdikten sonra, yazılım yükseltmeleri müşteriler için otomatik olarak kullanılabilir hale gelmektedir. Limanlar, yerinde yazılım güncellemesini veya cihazların güncellenmesini beklemesine gerek kalmadan en yeni özelliklere anında erişim sağlamaktadır.

"Arttırılmış koruma" Saas çözümleri, limanlar ve kötü niyetli kişiler arasında güçlü bir tampon oluşturmaya yardımcı olmaktadır ancak en iyi uygulamaların yine de yerine getirilmesi gerekmektedir. Limanlar genişledikçe ve iletişim ağ miktarları arttıkça, BT altyapısını yönetmek giderek zorlaşmaktadır. En iyi uygulamaların dışında uygulama güvenliği, buluta geçişte hayati bir faktördür. Limanlar, bulut çözümlerinin gerçek zamanlı korumak için tanımlanmış süreçlere ve kontrollere sahip olduğunu bilmenin rahatlığını yaşayabilmekte bu da gizliliği daha da güvenli hale getirmeye yardımcı olmaktadır.

"Liman üzerinde kullanım esnekliği " Daha küçük ve orta ölçekli terminaller için Saas, dünya çapında TOS uygulamaları ve yükseltmeleri için uygulanmakta ve esnek ve genişletilebilir bir seçenek olarak daha fazla benimsenmektedir. Yalnızca geçen yıl, Tropical Shipping (St. Croix & St. Thomas), Ultraport Punta Arenas (Şili), FMT Port Manatee (Florida, ABD) ve Port of Belize, Saas TOS teklifleri tarafından desteklenen operasyonlar taahhüt edilmiş ve uygulamaya koyulmuştur. Son olarak, Saas teknolojisinin benimsenmesi, özellikle demiryolu planlaması, çizelgeleme ve varlık yönetimi alanlarında, limandan yurt içi ve intermodal operasyonlara kadar uzanmaktadır. Örneğin, demiryolu taşımacılığı operatörleri Kansas City Southern ve TasRail, operasyonları için Saas tabanlı teknolojinin uygulandığını duyurmuştur.

"Vizyon TOS" Terminal işletim sisteminin (TOS) dijitalleşmesinin geleceği, bir endüstri uzmanına göre, terminallerde çeşitli zorluklar için özel uygulamalar oluşturarak cep telefonu tarzı bir ara yüze benzeyebileceğini öngörmüştür. Eyard danışma kurulu üyesi Mike Dekker, 2 Şubat'ta bir web seminerinde yaptığı açıklamada, bulut tabanlı yönetime sahip bir TOS potansiyel olarak bir akıllı telefona benzer bir ara yüz haline gelebileceğini söylemiştir. Dekker, örneğin gemi planlaması gibi alanlarda uygulama programlama ara yüzü (API) geliştiricilerinin, bir terminaldeki farklı zorlukları karşılamak için belirli bir uygulama sağlayabileceğini savunmuştur.

Aslında baktığınızda dijitalleşme tüm sektörüler için ciddi zaman alan ve kaynak gerektiren bir süreçtir. Limancılık sektörü operasyonel anlamda fazlaca girdisi ve çıktısı olan, çok çeşitli paydaş kitlesine sahip bir sektördür. Limanlar tüm bu işlemleri tedarik zincirinin en önemli halkası olarak gerçekleştirir. Ülkelerin dışarı açılan en büyük kapıları konumundadır. Gün geçtikçe de Türkiye limanlarının önemi ve iş hacmi artmaktadır. Covid-19 ile global anlamda limanlar insan emeğinin yoğun olmasından dolayı aksamaların yaşanmaması konusunda büyük bir sınav vermiştir. Yaşanılan bu süreç limanların dijitalleşme stratejilerini gözden geçirmelerine ve hızlı dönüşüm kararları almalarına itici bir güç olmuştur. Buradan hareket ile limanların ve ülkelerin 2030 yılı master planları içerisinde limanlar üzerindeki insan etkisin en aza indirilmesi hedeflenmiştir. Dijitalleşme ise bu master planları içerisinde en önemli sorun çözücü olarak görülmektedir.