YÜCEL YILDIZ

RIGHTSHIP, PORTS AND TERMINALS MANAGER

LİMANLARDA DİJİTALLEŞME: RİSK YÖNETİMİ VE SIFIR EMİSYONA BAKIŞ

Hayatımızın her alanında olduğu gibi Denizcilik de dijitalleşmeden hızla payını almaya devam ediyor. Gemilerde bir zamanlar bilim kurgu filmi gibi görülen birçok otomasyon (Kontrol üniteleri, İletişim, ECDIS vb.) hızla operasyonların vaz geçilmez bir parçası haline geldi. Liman operasyonlarında ise çok karmaşık yükleme, depolama operasyonları, varış – kalkış planlamaları yapay zekâ yardımı ile yapılır hale geldi.

DİJİTALLEŞME İLE RİSK YÖNETİMİ

Rekabetin günden güne daha çetin hale geldiği çağımızda bilinmeyen riskleri tahmin etme ve yönetme bir yetenek olmaktan çıkıp zorunluluk haline gelmiş durumda. Birbirine bağlı yüzlerce fonksiyonu olan tedarik zincirini aksatmadan sürdürmek, bilinmeyen ya da beklenmedik riskleri yönetebilme becerisine ve değişen şartlara hızlı şekilde uyum sağlayabilmeye bağlı bir hale geldi.

Peki bilinmeyen, ya da beklenmeyene karşı nasıl hazır olabiliriz? Geleceği gösteren sihirli bir küreniz ya da zaman makineniz yoksa bu imkânsız görünebilir ancak geleceğin yansıması aslında geçmişte gizli!

Eğer elinizde yeterince veri mevcutsa, geçmişte yaşanmış olaylar, sorunların nerede olduğunu ve yeni kazaların, operasyonel kesintilerin nerelerde gerçekleşebileceğini size gayet net bicimde gösterebilir.

Sekil -1 HEINRICH PIRAMIDI

Çoğu kişinin aşina olduğu “Near Miss” ya da Ramak Kala piramidi bu duruma çok iyi bir örnek olmasına karşın ise yarayıp yaramayacağı elinizde ne kadar veri bulunduğuna bağlıdır. Yaşanmış olan 300 zararsız olayın 290 tanesine ait bilgi elinizde yoksa, 10 zararsız olay bir tedbir almayı gerektirmiyor gibi görünebilir.

Çok az sayıda operasyon gerçekleştiren limanlar, yıllarca bekleyerek anlamlı bir istatistiğe ulaşmayı beklemek zorunda değil. Dijitalleşmenin sunduğu imkanlardan biri olan “veri paylaşımı” bu sorunun üstesinden gelmenize kolayca yardımcı olabilir.

2001 yılında Avustralya Melbourne de kurulan RightShip, Emniyet, Sürdürülebilirlik ve Mürettebat Refahını merkezine koyduğu vizyon ve misyonunu geçtiğimiz yıllar içerisinde Dijitalleşme ve Veri tabanının etkili kullanımı sayesinde çok daha ileri bir seviyeye taşıdı.

175,000 in üzerinde kaza raporu, 1,7 milyonun üstünde Liman Devlet kontrol raporu, 30,000’den fazla terminal geri bildirimi ve 15,000 in üzerinde fiziksel gemi denetlemesi verisine sahip olan Rightship veri tabanını incelediğimizde bazı ilginç sonuçlara ulaşmaktayız. Örneğin;2022 yılında Rightship kayıtlarına gecen 4,219 kazanın 2,400’den fazlası incelendiğinde, yarısına yakınının liman sınırları içinde gerçekleştiği görülmektedir.

Sekil – 2 Gerceklestigi Konumlara Gore RightShip 2022 Kaza oranlari

40 civarında terminalin düzenli olarak gemi operasyon performansları konusunda doldurmuş oldukları Geri Bildirim Formları (FBR) diğer birçok limana yol gösterecek bicimde bilgi ve istatistikler içermektedir.

Terminaller arasında gemi performansı ya da dikkatli olunması gereken riskleri önceden bildiren bir uyarı özelliği taşımasının yani sıra, sorun çıkarabilecek verileri de göz önüne sermektedir.

Aşağıda sunulan tablo 2023 yılı başına kadar toparlanan verilerle oluşturulmuştur. Herhangi bir kaza yaşansın ya da yaşanmasın en çok olumsuz bildirim yapılan konunun “Gemi halatları; ekipman durumu ve personelin becerileri” olduğu görülmektedir. Bu gibi örnekler yalnızca tek bir limanda olmayıp genel olarak yasanmış sorunların istatistiklerini ve yönelimlerini göstermesi bakımından limanlara yol gösterici niteliktedir.

Sekil – 3 RightShip Geri Bildirim Rapor (FBR) Istatistikleri

Dijitalleşmenin emniyet kültürünü geliştirme, veri paylaşımı yoluyla olası riskleri öngörme ve tedbir almaya olanak sağlaması, limanları risklere karşı daha dirençli hale getirmesine yardımcı olmaktadır.

Dijitalleşme, limanlarda büyük veri toplama sayesinde veri analizini kolaylaştırır. Bu, operasyonların daha iyi anlaşılmasına ve gelecekteki sorunların tahmin edilmesine yardımcı olmaktadır. Veri analitiği, envanter yönetimi, ekipman bakımı, gemi takibi ve iş gücü planlaması gibi konularda daha iyi kararlar almanıza olanak tanır. Bu da verimliliği artırabilir ve riskleri azaltabilir.

Denizcilik sektöründe faaliyet gösteren farklı aktörler (gemi sahipleri, limanlar, sınıf kuruluşları, denetçiler vb.), operasyonel risklerin belirlenmesi için veri paylaşımı ve iş birliği yapmaktadır. Bu iş birliği sayesinde risklere karşı hazırlıklı hale gelerek dayanıklılıklarını ve verimliliklerini arttırmaktadır.

Sonuç olarak, veri toplama ve paylaşımı, etkili bir risk analizi sürecinin temel taşlarından biridir. Doğru ve güvenilir veriler, gemi operasyonlarının güvenliği, çevresel koruma ve operasyonel verimlilik açısından daha iyi kararlar alınmasına ve risklerin daha iyi yönetilmesine yardımcı olur.

Limanlarda dayanıklılığın ve verimliliğin artırılması, denizcilik sektöründe sürdürülebilirlik, operasyonel güvenlik ve kriz yönetimi açısından önemlidir.

ÇEVRESEL SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK FAKTÖRLERİ VE DİJİTALLEŞME

Risklere karşı dayanıklılık ve risk yönetiminin yani sıra, tüm dünyanın gündeminde ilk sıralarda yer alan, farklı coğrafi bölgelerde farklı boyutlarda önlemler ve yatırımlarla etkileri yönetilmeye çalışılan “Küresel ısınma ve iklim değişikliği” konusu dijitalleşmenin etkili kullanımı ile etkili bir bicimde yönetilebilir.

De karbonizasyon yolculuğunda rotanızı çizerken yolunuzun neresinde olursanız olun atılacak ilk adim başlangıç noktasının neresi olduğunun tespiti, yani mevcut karbon ayak izinizin ölçülmesidir. Ölçmediğiniz şeyi yönetemezsiniz.

Çevresel ve sürdürülebilirlik faktörlerini dijitalleşme ile sağlamak için

Alternatif Yakıtlar ve Yakıt Teknolojileri,

Elektrifikasyon ve Şebeke Bağlantısı,

Verimli Gemi Tasarımı ve İnşası,

Enerji Geri Kazanımı ve Depolama,

Ulaşımın Modları Arasındaki Entegrasyon,

Gibi çözümler her ne kadar belirgin çözümler olarak görülse de çok büyük yatırımlar gerektirmekte ve mevcut yönelimlerin ve uygulamaların izlenmesini gerektirmektedir.

LİMANLARIN SIFIR EMİSYON YOLCULUĞU

İklim değişikliği ve küresel ticarete olan etkileri, limanları sıfır emisyon hedefine ulaşma konusunda bir an önce harekete geçmeye teşvik etmektedir. Bu yolculuğu ivedi kılan bazı etkenler şu şekilde sıralanabilir.

- Çevresel hususlar, deniz ekosistemleri ve kıyı topluluklarının sağlığı ve refahı üzerinde artan kurallar ve paydaş baskıları,

- 2050 yılına kadar veya daha erken bir zamanda sıfır emisyonlu liman operasyonlarına ulaşma ihtiyacına ilişkin paydaş baskısının ve ilgisinin artması,

- Liman ve terminallerden “Birleşik Krallık Temiz Denizcilik Planı”, “Denizcilik 2050” ve “Paris İklim Değişikliği Anlaşması Hedefleri” gibi ulusal ve uluslararası iklim eylem planlarını ve stratejilerini destekleme beklentileri,

- Liman alanlarındaki gemi kaynaklı sera gazı emisyonlarının ve kirleticilerin ölçümünde gemiye özel doğru verilerin bulunmaması,

- Kapsam 3 emisyonlarının tanınmış metodolojiler kullanılarak etkili bir şekilde nasıl ölçüleceği ve yönetileceği konusunda küresel olarak limanlar için resmi rehberliğin bulunmaması,

- Limanınızdaki ve çevresindeki emisyonların ve hava kalitesinin ölçülmesi ve yönetilmesinde daha fazla şeffaflık arzusu.

MARITIME EMISSIONS PORTAL (MEP) NEDİR?

Sürdürülebilirlik hedefleri içerisinde limanlar için tasarlanmış en gelişmiş araç ve veri tabanlarından biri olan Deniz Emisyonları Portalı (MEP) Rightship tarafından geliştirilmiş ve dünya üzerinde birçok liman tarafından kullanılmaktadır. Limanların sürdürülebilirlik hedeflerini belirlerken göze alması gereken, gemilerin en büyük paylardan birine sahip olduğu Kapsam 3 emisyonlarının ölçülüp yönetilmesinde kullanılan bir dijitalleşme örneğidir. MEP, dünya çapında büyük limanlar ve liman grupları tarafından kullanılan, limanlar ve terminaller için yenilikçi ve etkili bir anahtar teslimi emisyon izleme ve yönetim aracıdır.

Tanımlanmış bir liman sınırında faaliyet gösteren gemilerin Kapsam 1 ve Kapsam 3 emisyonlarını hesaplamak için benzersiz çevre veri tabanı (200.000'den fazla gemi) ve tanımlanmış bir modelleme süreci ile AIS verilerini kullanır.

Emisyonlar, limanların ve terminallerin emisyonlarını ölçmesine ve yönetmesine yardımcı olmak için her bir liman tarafından belirlenen emisyon hedeflerine göre, liman içindeki tanımlanmış ilgi noktaları genelinde 4 ayrı operasyonel modda (Transit, Manevra, Yanaşık ve Demirde) ölçülür.

Gemi emisyon envanteri/modelleme hizmetleri, İklim Değişikliği Bilgi Kiti (UNEP ve UNFCCC) tarafından tanımlandığı şekilde enerji bazlı bir modelleme yaklaşımını benimser. Metodoloji, Kaliforniya Hava Kaynakları Kurulu (ABD), Ricardo Enerji ve Çevre (İngiltere) ve Delaware Üniversitesi (ABD) gibi bağımsız üçüncü taraf sektör uzmanları tarafından incelenmiş ve doğrulanmıştır.

Bu nedenle MEP, limanların değerli çevre ve emisyon azaltımları elde etmelerine yardımcı olmak için kullanılmaktadır.

Sekil – 3 RightShip MEP

SONUÇ

Giriş kısmında da belirtildiği gibi, dijitalleşme hayatimizin her noktasına farklı boyutlarda girmiş durumda. Bu yazıda dijitalleşmenin, yalnızca gemi kaynaklı risklerin yönetilmesi ve çevresel sürdürülebilirlik konularından örnekler sunduk.

Bilgiye ve veriye ulaşmak artık günümüzde çok büyük caba sarf etmeyi gerektirmiyor. 30 yıl öncesinde kütüphanelerde saatlerce vakit harcayarak ulaşabildiğimiz bilgiler su anda 7’den 70’e neredeyse tüm insanların elindeki cep telefonlarının arama motorları sayesinde saniyeler içerisinde bulunabiliyor.

Ticaret ise ürünlerin ve hizmetlerin bilgisayar ekranlarında kolayca kıyaslandığı, değerlendirildiği ve satın alındığı bir hale geldi.

Farkında olsak da olmasak da artık gemiler, terminaller, limanlar da verileriyle birlikte farklı dijital platformlarda yerlerini aldı bile.

Dijitalleşme yolculuğunda geride kalmak, artık vitrinsiz ve tabelasız bir dükkânda ticaret yapmaya çalışmakla eşdeğer halde.

Her geçen gün yeni uygulama alanları ile ve yapay zekâ uygulamalarıyla karşılaşmaktayız. Limanlar arasında veri ve bilgi paylaşımları ile gemi işletmecileri, kiracılar gibi paydaşların dijitalleşme yolculuğunda büyük ticari avantajlar elde ettiğine dair birçok örnek mevcut.

Türk limanlarının emniyetli ve sürdürülebilir tedarik zincirini güçlendirerek, beklenmedik olaylara karşı (Savaş, Salgın, doğal afet vb.) Dayanıklı ve esnek olmalarını sağlayabilmeleri, dijitalleşmeyi tüm boyutlarıyla ve organizasyonlarının farklı bölüm, işlev ve seviyelerinde hayata geçirmeleriyle daha çabuk mümkün olacaktır.