AYDIN ERDEMİR

TÜRKİYE LİMAN İŞLETMECİLERİ DERNEĞİ (TÜRKLİM)

YÖNETİM KURULU BAŞKANI

BAŞKANDAN……………

Üç ayda bir dijital olarak yayınlamaya başladığımız, Ocak-Mart 2023 döneminde ilk sayısını çıkardığımız TÜRKLİM E-Dergi’nin dördüncü sayısına ulaştık. Her bir sayının özel bir kapak konusuyla yayınlandığı E-Dergi’mizin Ekim-Aralık 2023 dönemini içeren bu sayısının ana teması ise “Limanlarda İş Sağlığı, Güvenliği ve Çevre” oldu. Bazı üye limanlarımızdan gelen iyi uygulamalara dönük bilgilendirme yazılarına ilave olarak konunun uzmanlarının yazdıkları makalelerle limanlarımız ve takipçilerimiz için umarım anlamlı ve değerli bir dergi olmuştur.

2024 yılının ilk sayısını (Ocak-Mart) limanlarımızın en önemli sıkıntılarından birisi olan personel sorununa ayırıyoruz. Özelikle başta mavi yakalı personel olmak üzere personel sorunu maalesef giderek büyüyor. Bu açıdan yılın ilk sayısında dergimizin ana teması “Limanlarda Personel İstihdamı ve Eğitimi” olacak. Bu sayı aynı zamanda TÜRKLİM olarak Türkiye’deki İK işinin en büyüğü olan KariyerNet ile birlikte başlatacağımız İK projemizi de içerecek. KariyerNet ile 2024 yılının başından itibaren tüm limanlarımızı içine alan önemli bir projeyi hayata geçireceğiz. İçinde canlı kariyer günlerinin ve fuarlarının da düzenleneceği, firmanın son derece gelişmiş yapay zeka uygulamalarıyla geliştirdiği personel arama uygulamalarıyla personel arayan limanlarımızı iş arayan mavi yakalı ağırlıklı işgücüyle buluşturacağız. Bu projemiz limanlarımızın personel bulma kanallarını açıp milyonlarca iş arayana ulaşma süreçlerine de katkı koyacaktır. Artık geleneksel kanallar dışında yapay zekan ve diğer teknolojik araçlar vasıtasıyla İK süreçlerinin gelişmesine katkı koymak istiyoruz.

Yine başta mavi yakalı personel olmak üzere çalışanların eğitim tarafında da farklı şirketlerle farklı eğitim projeleri için çalışmalar yapıyoruz. Bunların tamamını 2024 yılının ilk aylarında üyelerimize duyurarak bu çalışmalara başlayacağız. Bu açıdan TÜRKLİM olarak 2024 yılına personel ve eğitim projeleriyle başlamış olacağız.

Bildiğimiz üzere artık tüm sektörlerin ana gündemi olan yeşil ve dijital dönüşüm ile sürdürülebilirlik konusu genel olarak denizcilik sektörü, özel olarak ta limanlarımız açısından son derece önem arz ediyor. Bu açıdan önümüzdeki 2024 yılında bu konuda daha faza etkinlik, yayın ve bilgilendirme yapacağız. 2024 yılında tüm bu konuların uzmanları tarafından sunulacağı, dünyadaki akıllı uygulamaların gösterileceği, aynı zamanda dijital teknolojilerin de öne çıkacağı büyük bir konferans ve fuar hazırlığımız olacak. Zamanı geldiğinde bunu da duyuracağız.

Uzun süredir beklenen, T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Denizcilik Genel Müdürlüğü tarafından çıkarılan “KIYI TESİSLERİNE YEŞİL LİMAN SERTİFİKASI DÜZENLENMESİ HAKKINDA YÖNETMELİK” 32373 sayılı, 18.11.2023 tarihli Resmî Gazete’de yayınlandı. Başlangıç açısından önemli olmakla beraber konunun sadece bir yönetmelik çerçevesinde sığamayacağı, bununla birlikte Türkiye’nin denizcilik ve limancılık sektöründeki yol haritasının, ana ve tamamlayıcı düzenlemelerinin, teşvik ve destekleme mekanizmalarının da tamamlanmasını bekliyoruz. Bunlar olmadan tek başına bu yönetmeliğin konuya çözüm bulacağını beklemiyoruz. Örnek olarak belirtmek gerekirse yayınlanan yönetmelikle sıvı yük elleçleyen depolama terminalleri hariç diğer tüm kıyı tesislerinde en az bir gemi yanaşma iskelesinde veya rıhtımında gemileri iskele veya rıhtımdan besleyecek enerji üniteleri (Cold-Ironing ya da Onshore Power Suply) yatırımının yapılması yer alıyor. Gemiye verilecek enerjinin ise yenilenebilir ya da yeşil enerji olması da işin en kritik tarafı. Konuya bu açıdan baktığımızda henüz başta AB, ABD ve diğer gelişmiş ülkelerde bile bu konuda bir zorunluluk başlamadığını belirtmemiz gerekiyor. Bu konudaki en büyük engel ise gemilerin liman vardıklarında limanın sağladığı bu enerjiyi kullanma zorunluluğunun henüz getirilmemiş olması. Çünkü halihazırda geminin limandaki kalış süresi içinde kendi yakıtını kullanmasına karşın limandan enerji beslemesi yapmasının maliyetinin çok daha yüksek olduğu biliniyor. Bu durumda ortada bunu zorunlu hale getiren bir düzenleme yoksa armatör açısından geminin enerji beslemesini limandan almasının bir ekonomisi olmadığı açık bir şekilde görülüyor. Tabi enerjinin birim fiyatının ne olacağı da ayrı bir tartışma konusudur. Tüm bunların düzenlenmesinin de önemini yeniden hatırlatmak durumundayız.

Diğer taraftan liman bölgesindeki emisyonun önemli bir bölümünün kaynağı olan gemiler için dünyada hızlanan diğer bir gelişmede emisyonsuz alternatif enerji kaynaklarının kullanımı. Gelişmelere baktığımızda yeni sipariş edilen ve 2024 yılından itibaren devreye girecek gemilerde yakıt olarak metanol kullanımı bir ara çözüm olarak öne çıkıyor. Halihazırda LNG’li gemi sayıları artmaya başladı ama yeşil amonyak ve yeşil hidrojen gelecekte daha da fazla gündemde olacaktır. Bu gelişmelerden de görüldüğü gibi gelecek 10 yılda önemli sayıdaki geminin emisyonsuz alternatif yakıtları kullanmaya başlayacağını görebiliriz. Bu durumda gemilerin limanlardan enerji almasıyla ilgili Cold-Ironing yatırımlarının büyük bir bölümünün de atıl hale gelebileceği açıktır. Görünen Cold-Ironig’in daha çok bir ara geçiş dönemi olarak öne çıkarılmış olduğudur. Limanların rolü daha çok bu alternatif yakıtların birer depolama ve ikmal merkezleri olmasıdır ki işin bu tarafı limanlarımızın rolleri açısından çok daha kritik ve önemlidir.

Cold-Ironing yatırımının oldukça yüksek tutarlarda olduğunu biliyoruz. Sadece bu yatırımla da kalınmıyor, ayrıca limanın yenilenebilir enerji için başta GES olmak üzere enerji yatırımlarını da yapması gerekli hale geliyor ki yeşil dönüşüm ile teknoloji yatırımlarını artık iç içe geçmiş süreçler olarak görebiliyoruz. Bu açıdan tüm bu yatırımları yapan liman için bu yatırımın limana gelen gemi tarafından kullanımının cazip ya da zorunlu olmasının nasıl sağlanacağı sadece liman ile limanın ana müşterisi olan armatöre bırakılacak bir konu olmadığı da açıktır. Bu nedenle yeşil dönüşümü her yönüyle çalışabilir kılmak adına tamamlayıcı tüm düzenlemelerin de yapılması gerektiğini söylemeye çalışıyoruz. Gemilerin limandan enerji kullanımlarını zorunlu getiren ve sistemi hem gemi hem de liman açısından düzenleyen bir mekanizmanın ya da düzenlemenin olmaması halinde bu yatırımların gemiler tarafından kullanılmadan uzun yıllar bekleyeceği, sonuçta atıl hale geleceği açıktır. Bu dönem içinde değişecek teknoloji de ilk yatırımı yapan limanı çok daha dezavantajlı hale getirebilecektir. Bu yatırımları yapabilmek adına limanların süresi azalan kullanım sözleşmelerinin de bu çerçeveye alınarak konuya bütüncül bakılmasının ne kadar önemli olduğunu görebiliyoruz.

Yapılan düzenlemede teşvik olarak sadece limanların aldıkları belge ücretlerindeki muafiyetlere ilave olarak yeşil liman belgesine sahip kıyı tesislerine bir takvim yılı içerisinde gelen otuz gemiye, Türk Boğazlarından geçiş önceliği verilmesi gibi esasında liman için değil, armatör için verilen bir destek te konulmuş durumda. Bilindiği üzere dünyada “Liman Otoriteleri” sistemi içinde limanlar faaliyet gösterdiğinden tüm bu altyapı yatırımlarında ilgili kamu kurumlarının ve devletlerin büyük mali destekleri de söz konusu. Türkiye’de ise bu yatırımların tamamının limanlar tarafından kendi kaynaklarıyla yapılacağı bekleniyor ki esas sorununun kaynağını da bu durum oluşturuyor. Avrupa Birliği, ABD ve diğer gelişmişler bu dönüşüm için çok büyük kaynakları açıklamış durumdalar. Ayrıca gelecek yıl uygulamaya başlayacakları Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’nın (SKDM) yaratacağı muazzam büyüklükteki fonların tüm bu yatırımların desteklenmesinde de kullanılacağını biliyoruz.

Türkiye’nin yeşil ve dijital dönüşümünde sektörlerin her biri için hazırlanmış ve onaylanmış geniş ve detaylı bir yol haritasının, her kademedeki mevzuat ve düzenlemelerinin, SKDM ile ilgili uygulamalarının, bu yatırımlar için belirlenecek devlet teşviklerinin ve desteklerinin hala belirlenmemiş olması bizi bu işte hızlı adımlar atan ve gelecek yıl SKDM uygulamalarına başlayacak olan ülkelerden maalesef bizi ayırıyor. Bu açıdan ilgili bakanlıklarımızın, kurumlarımızın sektörel kuruluşlar ve paydaşlarla daha yoğun bir işbirliği ve koordinasyon içinde daha kapsamlı ve etkin bir şekilde hazırlanmasını, teşvik, destek ve fonla sistemini de kurgulamasını bekliyoruz.

Bir sonraki “Limanlarda Personel İstihdamı ve Eğitimi” sayısında buluşmak dileğimle,

Saygılar,