Can Seven

Marsh TÜrkİye , Denİzcİlİk & Naklİyat, İŞ GelİŞtİrme DİrektÖrÜ/ Lİderİ

Denİz KırtkırtoĞlu

Marsh TÜrkİye , Management Traİnee , Marİne Lawyer MT, Denİz HukukÇusu

LİMANLARDA MEYDANA GELEN OLAYLARIN SİGORTA VE HUKUKİ SÜREÇLERİ

Denizyolu taşımacılığının diğer taşıma şekillerine göre daha uygun maliyetli olması ülke limanlarının önemini vurguluyor. Limanın verimliliği ve etkinliği ulaşım giderlerinin azaltılmasında ve dolayısıyla ülke ekonomisine katkı sağlanmasında etkili.

Küresel ekonomideki önemli rollerine rağmen, limanların risk faktörleri azımsanamayacak kadar fazla. Bu faktörler, limanları deniz kazalarına karşı duyarlı hale getiriyor. Bu risklerin çoğu limanların kontrolü dışındadır. Limanlar, tüm tesis operasyonlarının kesintisiz kalmasını sağlarken, ortaya çıkan sorunlara da hazırlıklı olması gerekiyor. Limanlarda gerçekleşen olaylar, her biri kendi riskleri ve sonuçları olan birçok farklı şekilde meydana gelebilir.

Olabilecek riskleri ve kazaları örneklendirecek olursak;

Gelen ve giden gemilerin yoğunluğunun fazla olması ve limanlarda trafik sıkışıklığına neden olması da sık karşılaşılan bir sorun olarak karşımıza çıkıyor. Bu sıkışıklık, özellikle kötü hava koşulları veya insan hatası durumlarında çarpışma, karaya oturma gibi kazalara yol açabiliyor. Çarpışmalar çevresel ve ekonomik etkilerle birlikte gemilere, liman altyapısına ve kargoya zarar verebilir. Aynı zamanda karaya oturma/ çarpma petrol sızıntılarının oluşmasına, kargo hasarlarına ve çevre kirliliğine neden olabilir. Ayrıca kazara meydana gelebilecek bir petrol sızıntısı nedeniyle deniz ekosistemleri, yaban hayatı ve yerel topluluklar zarar görebilir. Limanlarda yakıt ikmali, gemi bakımı, yükleme ve boşaltma ve gemi servisi gibi karmaşık operasyonlar, limanların sunduğu işlevler arasında yer alıyor. Bu işlemler hassas koordinasyon gerektiriyor ve güvenlik prosedürlerine uyulmadığı takdirde kazalarla sonuçlanabiliyor.

Ülke genelinde ve çeşitli coğrafi bölgelerde bulunan her bir liman, önemli çevresel kaygılar oluşturur. Depremler, fırtınalar, kasırgalar ve tsunamiler gibi doğal afet koşulları da liman altyapısına, gemilere zarar verebilme riski barındırırken deniz kazalarına neden olabiliyor. Aynı şekilde insan hatalarından kaynaklanan kazalar da önemli ölçüde risk teşkil ediyor. Liman personeli ve liman operatörleri tarafından yapılan navigasyon, kargo elleçleme ve ekipman kullanımındaki hatalar da bunun bir parçası. Ayrıca, konteynerlerin yanlış taşınması veya yanlış istiflenmesi, konteynerlerin çökmesi veya düşmesi gibi kazalara da yol açabiliyor. Bu olaylar yüksek ölçüde kargoya, gemilere ve liman altyapısına zarar verebilir. Ek olarak; liman ve terminallerde yanıcı maddelerin bulunması yangın ve patlama tehlikesi barındırıyor. Bu olaylara cihaz arızası, insan hatası veya güvenlik tehditleri neden olabilir. Liman ve terminallerdeki karmaşık makine ve ekipmanlar teknik arızalara karşı hassastır. Vinçler, forkliftler ve konveyör sistemleri arızalanarak kazalara ve aksamalara neden olabilir. Bir diğer konu ise terör ve kaçakçılık potansiyeli limanlar için güvenlik riski oluşturması; bu tehditlerin sonuçları iş kesintilerine, ekonomik kayıplara ve hatta ölümlere yol açabiliyor.

Liman Sorumluluk Sigortası, liman tesisleri, ekipmanlar ve işçiler için sigortalının liman işletmeciliği faaliyetleri sonucunda üçüncü şahıslara karşı doğabilecek hukuki ve/veya sözleşmesel sorumluluklara karşı limanları güvence altına alır. Standart bir liman sigortası, grev, isyan ve terör riskleri nedeniyle oluşan kayıplar dahil olmak üzere ekipman kaybı veya hasarından doğan sorumluluklar, üçüncü şahıs yükümlülükleri, enkaz kaldırma maliyetleri, gecikme ve yetkisiz teslimat dahil olmak üzere hatalardan ve eksikliklerden kaynaklanan yükümlülükler, darbe ve ani kaza sonucu kirlenme dahil olmak üzere üçüncü taraf sorumlulukları gibi düzenleyici ihlallere ilişkin yaptırımları kapsar. Limanlar için ek teminatlar olarak yangın hukuki sorumluluğu, makine ve taşıma ekipmanları, demir yolu ve karayolu altyapısı gibi ek maddeler de poliçeye dahil edilebiliyor.

Ehemmiyetli sözleşmelerden biri olan ve Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) tarafından hazırlanan "1974 Denizde Can Güvenliği Uluslararası Sözleşmesi" ya da kısaca "SOLAS 74", Gemilerin Liman Devleti Kontrolü (PSC) ile denetlenerek ISM kurallarına uygunluğu ve diğer eksikliklerinin giderilmesi sağlanır. Limana yanaşmadan önce olası tehlikeler söz konusu olduğunda, gemilerin güvenlik açısından kontrolü hususunda liman devletlerine geniş yetkiler verilmiştir. Bu yetkiler arasında, gemi limana gelmeden önce yapılacak bildirim ve kontroller, gemilerin limana sokulmaması veya limandan uzaklaştırılması gibi konular da bulunuyor. Bu şekilde, riskler sistemsel olarak en aza indirgenmeye çalışılır. Uluslararası mevzuat hükümlerini baz aldığımızda buna verebileceğimiz bir diğer örnek MARPOL sözleşmesidir. Bu sözleşmede, deniz kirliliğini önlemek için uluslararası kurallar oluşturulmuş ve bu kurallar bir sözleşme haline getirilmiştir. Uluslararası bir sözleşme niteliğini taşır ve bir nevi yönetim sistemidir. Başka bir deyişle, bu kurallar sözleşme hükümlerine dönüştürülerek onlara hukuki nitelik ve yaptırım gücü kazandırılmıştır.

Türk limanların yükümlülükleri, Limanlar Kanunu Madde (2)’ de belirtildiği üzere Türk limanlarına giren ve çıkan tüm gemi ve deniz araçları, bu kanun hükümlerine tabidir. Liman sınırları, yetki alanı ve deniz koordinatları belirlenmiş olup, liman içinde seyrüsefer, demirleme, yanaşma, bağlama ve kalkışa ilişkin düzenlemeler, tehlikeli malların nasıl boşaltılacağı ve yükleneceği, geminin limanda kalış süresi, kirliliğin önlenmesi, limanlarda düzen ve disiplinin sağlanması Denizcilik Müsteşarlığı tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenlenmektedir. Limanlar yönetmeliği Madde (8)’de Liman idari sahasında seyreden, kıyı tesisinde bulunan veya demirde bekleyen gemi ve deniz aracı ile kıyı tesisi ilgilileri ve diğer ilgililer; bu yönetmelik ile ulusal ve uluslararası mevzuat hükümleri çerçevesinde seyir, can, mal, çevre güvenliği ve emniyetine yönelik olarak liman başkanlığınca verilen talimatlara uymakla yükümlü oldukları belirtilmiştir.

Bir diğer değinilmesi gereken önemli konulardan biri ise olası bir liman kazası durumunda işçi haklarının korunmasıdır. Bu kapsamda, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması ve mevcut sağlık ve güvenlik şartlarının iyileştirilmesi için işveren ve çalışanların görev, yetki, sorumluluk, hak ve yükümlülüklerini düzenlemektedir. Ayrıca, 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun Madde (13)'te belirtildiği üzere, "meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hale getiren olay" iş kazası olarak tanımlanmıştır ve limanlarda meydana gelen olaylar karşısında, işçinin zarar gördüğü tesisin sorumluluğu değerlendirilir ve hukuki süreç bu değerlendirmeler baz alınarak yürütülür.

Limanlarda meydana gelen kazalara ilişkin hukuki prosedürler, olayın türüne ve niteliğine göre aşamalara ayrılır. Hasar veya kazanın nedeni hakkında bilgi toplanır ve toplanan bilgiler analiz edilerek gemi sahibi, liman işletmecisi ve sigorta şirketi arasında kazanın neden olduğu hasara ilişkin sorumluluk belirlenir. Taraflar arasında uyuşmazlık çıkması halinde konu mahkemeye taşınarak hukuki süreç başlatılabilir ve mahkeme kazanın nedenini, kimin kusurlu olduğunu ve tazminat miktarını belirleyebiliyor. Tahkim ve arabuluculuk, uluslararası uyuşmazlıkların çözümünde alternatif bir çözüm olarak da kullanılabiliyor. Süreç, sigortanın işlenmesini ve kaza raporunun sigorta şirketinize bildirilmesini de kapsar. Hasarın incelenmesinin ardından sigorta şirketi gerekli ödemeyi yapar. Limanlarda meydana gelen olaylara yönelik kapsamlı sigorta ve hukuki çözümler sunan Marsh Denizcilik Hizmetleri ekibi liman tesislerinizin, ekipmanlarınızın ve çalışanlarınızın korunmasına yardımcı olabilir, bunların potansiyel risklere karşı korunmasına destek olabilir ve yasal süreç boyunca sizlere destek sağlayabilir.