GÜRKAN BİLGE / İGSAŞ-LİMAN OPERASYON BİRİM YÖNETİCİSİ & LTGS PORT OPERATION UNIT MANAGER & PFSO

Lİman GÜvenlİĞİ & Emnİyetİnde MOBI Platformu

Dünyadaki limanlar için kapsamlı emniyet ve güvenlik tedbirlerine duyulan ihtiyaç, yirmi iki yıl önce ABD topraklarında gerçekleşen 11 Eylül terör saldırısına dayanmaktadır. Bilinen bu saldırıya ek olarak aynı dönemde 2000’de Aden limanındaki yakıt ikmali yapan Amerikan USS Cole donanmasına ve 2002’de Fransız tankeri Limburg’a yönelik bombalı saldırılarla gerçekleştirilmiştir. Ticaretin ve ulaşımın korunması ve kesintisiz sağlanmasına yönelik programlar başlangıçta havaalanları üzerinde yoğunlaşmıştır. 2004 yılına gelindiğinde, Birleşmiş Milletler himayesi altında faaliyet gösteren Dünya Gümrük Örgütü (WCO) ve Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), bu gözetimi denizcilik operasyonlarını da kapsayacak şekilde genişletmiştir. Bu çerçevede, uluslararası denizcilik endüstrisi ve limanları değerlendirmek ve belgelendirmek için ISPS gerekliliklerini geliştirmiştir.

Avrupa, ISPS Kodunu 725/2004 sayılı Avrupa Yönetmeliği ve Liman Güvenlik Yasası'nda tanımlandığı şekilde yürütülmesine olanak tanımaktadır. 500 GRT üzeri gemileri kabul eden her liman terminali, liman tesisi güvenliğini sağlamak için yasal gereklilik olan ISPS Koduna uymalı ve her beş yılda bir sertifika başvurusunda bulunmalıdır. Bu belgelendirme sürecinde, belirlenen makam liman tesisinin risk değerlendirmesini gerçekleştirir. Terminal, değerlendirmede belirtilen riskleri azaltan prosedürlerle birlikte liman tesisi için bir güvenlik planı oluşturmalı ve sürdürmelidir. Bu liman tesisi güvenlik planı (PFSP), daha sonra denetlenir ve yetkili makam tarafından onaylanır. Terminal, deniz yoluyla gelen gemileri kabul ederken, idarenin denetleyeceği güvenlik prosedürlerine uymak zorundadır. Ayrıca terminal, liman tesisinde veya prosedürlerinde meydana gelen değişiklikleri idareye bildirmelidir. Otorite, bu değişiklikleri yeniden denetlemek ve onaylamakla yükümlüdür.

Liman güvenliği faaliyetleri genellikle zaman ve maliyet gerektirmektedir. Örneğin; eğitimler, talimler, tatbikatlar, denetimler vb. prosedürler titizlikle uygulanmalıdır. Liman terminali ile yetkili makamlar arasında uygun iletişim gerektirmektedir. Amsterdam Limanı bu güvenlik süreçlerini etkili ve verimli hale getirmek amacıyla 2017 yılında MOBI adını verdikleri Tarafsız Güvenlik Değerlendirmeleri Metodoloji (MISA) risk değerlendirme platformu uygulamasını başlatmıştır. Bu uygulama, şimdi MISA'nın Hollandaca kısaltması olan MOBI liman güvenlik platformuna dönüştürülmüştür ve 2019'dan bu yana tüm Hollanda ana limanları olan Groningen Seaports, North Sea Port, Port of Den Helder, Port of Moerdijk, Port of Rotterdam ve Port of Amsterdam tarafından kullanılmaktadır.

Akıllı web tabanlı yazılım uygulaması olan MOBI platformu, liman terminalleri ile liman güvenlik faaliyetleri için belirlenen makamlar arasında kamu-özel iş birliğini kolaylaştırmayı hedeflemektedir. Liman Tesisi Güvenlik Görevlileri, ISPS Değerlendirme Ekibi, ISPS Denetçilerinin ve Liman Tesisi Güvenlik Sorumluları (PFSO), tek bir şeffaf dijital ortamda birlikte çalışarak, gerçek zamanlı görevleri yerine getirmekte ve uygulama aracılığıyla birbirlerine bildirimler, mesajlar, belgeler ve görüntüler göndermektedir. ISPS Kodu'na uygun olarak limanı güvence altına almak için birbirleriyle bilgi paylaşmalarını sağlayan ulusal çapta bir çevrimiçi uygulamadır. Bu sayede, bilgiler her zaman güncel tutulmakta ve süreçlerin durumu kullanıcılar için şeffaf hale getirilmektedir. Platformun kendisi üst düzey dijital güvenliğe sahiptir ve bütünlüğünü korumak için düzenli olarak penetrasyon testine (PEN testi) tabi tutulmaktadır. Kullanıcılar, www.havenmobi.nl adresi üzerinden uygulamaya giriş yapılabilmektedir.

Belgelendirme, bildirimler, değişikliklerin yönetimi ve uyumluluk konularını ele alan MOBI'nin gelişimi, 2020 yılında daha kapsamlı bir siber güvenlik entegrasyonu ile devam etmektedir. Ayrıca, gerçek zamanlı bir güvenlik/siber olay bildirim modülü (MOBI-Alert) eklenmesi hedeflenmektedir.

Bu uygulama, tüm Hollanda limanlarıyla iş birliği içinde geliştirilmiştir. Ayrıca, sertifika talebinin ilerleyişini izlemek ve mesaj göndermek için de MOBI kullanılabilmektedir. Yeniden sertifikalandırmanın yanı sıra aşağıdaki amaçlar için de kullanılabilmektedir:

· Liman Tesisi Güvenlik Planı'nın (Port Facility Security Plan - PFSP) yıllık değerlendirmesinin otomatik olarak hatırlatılması ve işlenmesi,

· PFSP ve ilgili yönetimin yüklenmesi,

· Değişiklikler yapıldığında plandaki güncellemelerin işlenmesi,

· Uluslararası Gemi ve Liman Tesisi Güvenlik tatbikat ve talimlerin raporlanması,

· ISPS Güvenlik olaylarının Port Security Officer (PSO)'a raporlanması,

· Global Integrated Shipping Information System (GISIS) güncellemeleri,

· Liman Güvenlik Yasası denetçileri tarafından yapılan denetimler için denetim modülü,

Bu sistem, güvenlik süreçlerinin etkinliğini artırmak ve yasal gerekliliklere uyumu sağlamak amacıyla geliştirilmiştir. ISPS sertifikalandırma süreci aşağıdaki şekildedir:

· Başvuru: Liman Tesisi Güvenlik Sorumlusu (PFSO), MOBI uygulaması aracılığıyla bir başvuru formu ve bir Liman Tesisi Güvenlik Planı (PFSP) talebi sunarak sertifikasyon başvurusunda bulunur.

· Değerlendirme: ISPS Denetçileri, başvuruyu ve PFSP'yi değerlendirir ve bir Liman Tesisi Güvenlik Değerlendirmesi gerçekleştirir. Bu değerlendirme sonucunda PFSO için bir eylem listesi oluşturulur.

· İyileştirme: PFSO, gerekli iyileştirme eylemlerini PFSP'ye entegre eder ve güncellenmiş PFSP'yi MOBI uygulaması üzerinden yeniden sunar.

· Tavsiye: ISPS Denetçisi, yeni PFSP'nizi değerlendirir ve verilecek sertifika hakkında yetkili makama tavsiyede bulunur.

· Sertifikasyon: Yetkili makam (Kuzey Denizi Kanal Bölgesi Merkez Denizcilik Yönetimi Direktörü) verilecek sertifika hakkında karar verir.

MOBI platformundaki gerçek zamanlı uyarı özellikleri, tehditlere yanıt olarak Hollanda çapında yaklaşık 800 güvenlik görevlisine uyarı göndermektedir. Hollanda'daki yedi büyük liman ve 415 liman tesisi için uluslararası güvenlik akreditasyon sürecini desteklemektedir. Rotterdam Limanı dünyanın üçüncü, Amsterdam Limanı ise Avrupa'nın dördüncü büyük limanıdır. Yalnızca Rotterdam, yılda yaklaşık 30.000 gemi ve 469 milyon tondan fazla kargo elleçlemektedir. Uygulama, uçak kaçırma, terör tehditleri, silah kaçakçılığı, insan kaçakçılığı, siber korsanlık ve kargo kirliliği dahil olmak üzere 13 güvenlik riski senaryosunu belirlemektedir. Bu aksaklıkların önlenmesi, Avrupa pazarına açılan küresel bir kapı görevi gören ve kargo taşımacılığı ve depolama konusunda dünyanın en önemli lojistik merkezleri arasında yer alan Hollanda limanları için öncelikli bir odak noktasıdır.

Sonuç olarak; denizcilik sektöründe ticaretin ve ulaşımın kesintisiz sağlanması amacıyla geliştirilen ISPS Kodunun uygulanması, liman güvenliğini sağlamak için kritik bir rol oynamaktadır. Bu kapsamda, MOBI platformu, liman terminalleri ile güvenlik makamları arasında etkili bir iş birliği sağlayarak, güvenlik süreçlerini dijitalleştirmekte ve daha verimli hale getirmektedir. Hollanda'daki tüm ana limanlarda kullanılan bu platform, liman güvenlik görevlileri, ISPS denetçileri ve diğer yetkililer için şeffaf ve gerçek zamanlı bir iletişim ve iş birliği ortamı sunmaktadır. Ayrıca, siber güvenlik entegrasyonları ve gerçek zamanlı uyarı sistemleriyle, limanlarda olası tehditlere hızlı ve etkili bir şekilde yanıt verilmesini sağlamaktadır. MOBI platformu, denizcilik sektöründe güvenliğin artırılması ve yasal gerekliliklere uyumun sağlanması konusunda önemli bir yenilik sunmakta ve global ticaretin güvenli bir şekilde devam etmesine katkıda bulunmaktadır.

Ülkemizde ISPS Kod kapsamında 20 Mart 2007 tarihli 26468 sayılı Uluslararası Gemi ve Liman Tesisi Güvenlik Kodu Uygulama Yönetmeliği ile belirlenen 192 liman bulunmaktadır. ISPS belgesi, her beş yılda bir alınmakta olup, bağlı bulunulan Liman Başkanlığı tarafından yıllık denetimler neticesinde vizelenmektedir. Türkiye'de toplam 306 Liman Tesisi Güvenlik Sorumlusu (LTGS) görev yapmaktadır. Ayrıca, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı adına Liman Tesislerine Yönelik Tanınmış Güvenlik Kuruluşları (RSO) kapsamında ISPS Kod/Bölüm-A/Kural 14-15-16 çerçevesinde Liman Tesisi Güvenlik Değerlendirmesi (LTGD) ve Planı (LTGP) hazırlama ve onay denetimlerinde yetkili 5 firma bulunmaktadır. Gemilere yönelik olarak ise idare adına görev yapan 9 adet RSO mevcuttur.

MOBI platformuna benzer bir sistemi; Kıyı Tesisi Bilgi Sistemi (KTBS) ülkemizde kullanılmaya başlamış, bu platformdan Kıyı Tesisi İşletme İzin Belgesi alım süreçleri yürütülmektedir. KTBS üzerinden başvuru, doküman yükleme ve kontrol, liman tesisi bilgileri ve sörvey bedelleri için C Kodu oluşturmak, Kıyı Tesisi İşletme İzin Belgesi temin edilebilmektedir. Liman Başkanlığı ve Liman Tesisleri için verimli ve etkin bir çözüm sunan bu platformda ISPS süreçlerine de yer verilebilir. Bölge Liman Başkanlığı idaresindeki limanlar güvenlik ve emniyet sistemlerini bu platform üzerinden bilgilendirici olarak sunabilir. İdarenin ve yetkili kuruluşlar, ülkenin kapsamlı güvenlik ve emniyetini belirleyerek güncel konuların belirlendiği standart güvenlik eğitimleri bu platformda online olarak Liman Tesisi Güvenlik Görevlilerine verilebilir.

KAYNAKLAR