HAKAN FİDAN / BORUSAN LİMANI BİLGİ TEKNOLOJİLERİ MÜDÜRÜ

Merhaba değerli TÜRKLİM dergisi okuyucuları,

TÜRKLİM dergisinin bu sayısında, teknoloji içeriği başlıklarından birinde yazıyor olmak benim için büyük zevk. Yazarken oldukça keyif aldığım bu yazının okuyucular için de keyifli olması adına, karmaşık teknik terimlerden kaçınmaya ve içeriği daha sade bir şekilde sunmaya özen gösterdim.

Küresel ticaretin can damarı limanlar, çeşitli risklere maruz kalan karmaşık yapılardır. Bu karmaşık yapının gölgesinde, terörizm, korsanlık, kaçakçılık ve siber saldırılar gibi pek çok tehlike pusuda bekler. Limanların güvenliği, sadece liman tesislerinin ve çalışanlarının korunması için değil, aynı zamanda deniz taşımacılığının genel güvenliği için de kritik önem taşır. Güvenli bir liman, uluslararası ticaretin akışını ve küresel ekonominin istikrarını doğrudan etkiler.

Limanlarımızın, ülkemizin dışarıya açılan kapıları olduğunu düşündüğümüzde, limanlar üzerindeki güvenlik teknolojileri de sık sık ele alınması ve tartışılması gereken hassas bir konudur. Hatta bir hayli kapsamlı bu sistem; liman, liman paydaşları ve elbette kamu kuruluşlarının da stratejilerinin ana odağında yer almalıdır.

Güvenlik dediğimizde belki akla ilk etapta kilitli kapılar, kameralar ya da alarmlar geliyor. Evet, bunlar da güvenliğin birer parçası. Fakat özellikle son birkaç senede, güvenlik kavramı çok daha geniş bir hale geldi. Artık sadece fiziksel tehditlere karşı korunmayı değil, siber saldırılar, veri hırsızlığı, kimlik avı gibi yeni nesil tehditlere karşı korunmayı da kapsıyor.

Liman güvenliğini teknoloji bağlamından kopardığınızda bile konuşabileceğiniz onlarca konu mevcut. Liman giriş çıkışlarının güvenliği, liman trafiğinin güvenliği, rıhtımların güvenliği, eşyanın güvenliği, kaçakçılığa karşı alınacak tedbirler… İlk aklımıza gelen anlamıyla olmasa bile teknoloji var olmadan da limanların ve paydaşlarının işinin bir parçasıydı elbette. Ancak bütünsel anlamda güvenlik kelimesinin anlamı, teknolojinin ilerlemesiyle birlikte o kadar değişime uğradı ki, değişimden öte bambaşka bir kimliğe büründü desem sanırım abartıyor olmam.

Teknolojinin hızla ilerlemesiyle birlikte, limanlarda ortaya çıkan risklerin temelinin limanların zafiyetlerinden ziyade, işleyişlerinde anlık duraksamalar yaşanmadan sürekliliğinin sağlanması çabası olduğuna artık çok daha eminim. Teknolojinin kullanılmadığı, iş süreçlerinden müşteri odağına yerleşmiş olan tüm pozisyonlarda teknoloji ile ilerleyemeyen limanların günümüzde hayatını sürdürebilmesi neredeyse imkânsız. Teknoloji, sadece sevkiyatın değil, tüm süreçleri birleştiren ardışık ve bağımlı çalışmasını sağlayarak toplam faydayı en üst düzeye çıkarmayı zorunlu kılıyor. Bu durum işin sürekliliğinin tıpkı bir kalp atışı gibi olduğunu anlamamızı kolaylaştırıyor.

Dolayısıyla kalp krizi riski göze alınamayacaksa, tüm fonksiyonların bütünleşik çalışması sürekliliğini sağlamak da tam anlamıyla stratejinin odağında yer alması gereken teknoloji ve teknolojik güvenlik unsurları ile sağlanabileceği şüphesiz.

Teknolojik güvenlik eskiden olduğu gibi sadece alt yapıyı korumaktan ibaret olamaz elbette. Artık verinin kendisi, veri yolu, veri platoları ve hatta süreçlerin dijitalizasyon ayağındaki yazılım kalitesi bile liman güvenliğinin ana unsurlarını oluşturuyor. Sadece veri yolu iletişimini kesintisiz ayakta tutmak için bile oluşan sektörün büyüklüğü neredeyse bazı ülkelerin toplam üretim hacminden daha büyük bir paya sahip. Özellikle son dönemin en popüler teknolojisi olan AI tabanlı veri ve iletişim güvenliği ve sürekliliği teknolojileri sadece limanlar için değil birçok sektör için konumlandırılmak istenen başlıca teknolojilerden.

Veri iletişiminin sürekliliğini korumak denilince eskiden akla ilk yüksek güvenlikli router cihazları, firewall yazılımları gelirken, artık bunlarında ötesinde AI tabanlı kendi kendini optimize edebilen, farklı bant genişliklerinde verinin boyutuna göre band geçişlerini kendisinin optimize edip yönlendirebildiği, verimliliği üst seviyede sağlayabilen ve bir kablolama alt yapısına ihtiyaç duymadan çalışan AI temelli senkron davranış yapısına sahip drone ekipleri ile bu iletişim bambaşka seviyeye gelmiş bir teknolojilerden bahsediyoruz ki bu yalnızca gelinen seviyenin küçük bir parçası.

Teknolojik güvenliğin yanı sıra, teknolojinin sağladığı güvenlik için de daha fazla satır yazmak isterdim. Ancak sadece görüntü işleme teknolojilerinin bile limanın güvenlik stratejisinde ne kadar önemli olduğundan biraz bahsederek yazımı tamamlamam, teknoloji ve güvenlik kavramlarının ne kadar bütünleştiğini göstermek adına faydalı olur sanırım. Limanlardaki simülasyon merkezleri ile kazaların birebir simüle edilebilmesinin iş güvenliği eğitimindeki rolünü hayal edin lütfen. Veyahut AI tabanlı görüntü işleme teknolojileri ile bugün birçok üretim tesisinde hali hazırda iyi örnekleri olan güvenlik ihlallerinin anlık tespiti ve olası kazaları ön gören uyarı sistemlerinin, limanın iş sürekliliğindeki payını düşünmenizi isterim.

Güvenlik yazılımları dediğimizde blockchain teknolojisinin de liman güvenliğini geliştirmek için yeni bir potansiyel araç olduğunu belirtmek isterim. Blockchain, kargoların menşeini, konumunu ve durumunu izlemek için kullanılabilir. Bu sayede, sahtecilik ve gümrük kaçakçılığı gibi riskler azaltılabilir. Ayrıca, Blockchain, liman operasyonlarının daha hızlı ve daha ucuz hale gelmesine yardımcı olabilir.

Teknoloji ve inovasyon, liman güvenliğini geliştirmek için kritik araçlardır. Limanlar, bu araçları kullanarak daha güvenli ve verimli hale gelebilir ve bu da deniz taşımacılığının genel güvenliğini ve sürdürülebilirliğini artırabilir.

Teknoloji yatırımlarındaki ana hedef genellikle süreçler ya da iş üretimindeki verimlilik ve dolaylı ya da direkt maliyet avantajı yaratmak olsa da en sevdiğim klişe sözlerin başında gelen “değişen dönüşen ve gelişen teknoloji dünyasında” artık liman stratejilerinin ana unsuru olarak sadece daha kurumsal olan ya da olabilecek limanlarda değil, öyle veya böyle tüm limanlarda ele alınmalıdır.

Son bir yılda bazı limanlarımızda ve dünyanın farklı coğrafyalarındaki liman ya da denizcilik işletmelerde meydana gelen iş kazalarının yarattığı etkiyi en aza indirmek de bu yolla daha kolay olabilir diye düşünüyorum.

Saygılarımla değerli okurlar.