MİTHAT BURAK AKSAN / HAVELSAN DENİZCİLİK PROJELERİ KOORDİNASYON SORUMLUSU

DENİZCİLİK SEKTÖRÜNDE YENİLİKÇİ ÇÖZÜMLER

Ülkemiz gemi inşa sanayi sektöründeki gelişmelere paralel olarak tersane sayısında ve üretim kapasitesinde önemli artışlar gözlenmektedir. Bu gelişmenin ortaya çıkmasında, Türkiye’deki tersanelerde gerek Türk Deniz Kuvvetleri gerekse diğer ülkelerin deniz kuvvetleri ihtiyacı askeri gemi inşa projeleri önemli bir yer tutmaktadır. Bu projelerde kullanılacak sistemlerin Türk Savunma Sanayi firmaları tarafından geliştiriliyor ve üretiliyor olması ülkemiz açısından çok önemli bir gelişmedir.

Küresel ticarette öne çıkan taşımacılık yöntemlerinin başında deniz taşımacılığı yer almaktadır. Gemilerin yüklendiği, boşaltıldığı ve yüklerin depolandığı alanlar olan limanlar, bu faaliyetin kritik bir halkasıdır. Türkiye, gerek jeopolitik konumu, gerekse üç tarafı denizlerle çevrili bir ülke olması bakımından deniz taşımacılığında önemli bir yere sahiptir. Son yıllarda ülkemizdeki limanlar hem sayı anlamında hem de kapasite anlamında büyük gelişme kaydetmiştir.

Yukarıda işaret edildiği üzere ülkemiz tersane ve liman faaliyetlerindeki bu gelişmeler, daha fazla istihdamı da beraberinde getirmektedir. Bu da tesis güvenliği yanında iş sağlığı ve güvenliğine de daha fazla dikkat edilmesini zorunlu kılmaktadır.

Liman ve tersanelerdeki tesis güvenliği ve iş güvenliği kapsamında yapılması gereken kontrol ve tespitlerde insan unsurunun en aza indirilmesi, ortaya çıkması muhtemel problemleri de en aza indirgeyecektir. Bu anlamda ihtiyaç duyulan yenilikçi çözümler için Türk Savunma Sanayiinde elde edilen yetkinliklerin sivil denizcilik alanlarında da kullanılmasını sağlamaya yönelik çalışmalar yapılmaktadır.

Tesislerin mevcut kamera altyapılarının (gerekli durumlarda ilaveler yapılarak) ileri görüntü işleme teknolojileriyle entegre edilmesi ile oluşturulan bu kontrol ve tespit sistemleri 7/24 devrede olarak aşağıda yer alan dört başlığa ilişkin analizleri yapabilmekte, raporlayabilmekte ve ilgililerini uyarabilmektedir. Böylece gerekli durumlarda olaylara erken müdahale imkânı ortaya çıkmaktadır.

1) İş Sağlığı ve Güvenliği Tespiti

Bu kapsamda personellerin gerekli güvenlik ekipmanlarını (baret, yelek, iş ayakkabısı) giyip giymediği, sigara kullanıp kullanmadığı, düşme / bayılma durumu, çıkabilecek yangın ve oluşabilecek dumanı, yasak alan ihlali ve kişi sayım / yoğunluk tespiti yapılmaktadır. Böylece sistem, iş kazalarının önlenmesine, güvenlik problemlerinin erken tespit edilmesine ve varsa kusurların tespit edilerek daha güvenli bir çalışma ortamı yaratılmasına destek olmaktadır.

Kişisel Koruyucu Ekipman (Baret, Yelek, İş Ayakkabısı) Kullanım Tespiti

Yangın ve Duman Tespiti

Düşme / Bayılma Durumu Tespiti

Yasak Alan İhlali Tespiti

Kişi Sayımı / Yoğunluk Tespiti

2) Güvenli Alan ve Denizden İzinsiz Yaklaşım Tespiti

Liman ve tersanelerde güvenliğin bütüncül olarak sağlanması için denizden izinsiz yaklaşabilecek tekne, gemi, insansız hava araçları ve insan tespiti büyük önem arz etmektedir. Sistem tarafından 7/24 gerçekleştirilen alan taraması ile anlık olarak monitör ve personel sayısına bağlı kontrol imkânı ortadan kaldırılmakta, böylece tesis güvenliği proaktif bir şekilde sağlanabilmektedir.

3) Deniz Kirliliği Tespiti

Gelişmiş teknolojiler kullanılarak liman ve tersane çevresinde denizdeki ve su kaynaklarındaki kirlilik ve sıcaklık anomalileri takip edilmektedir. Yapılacak tespit ile kirliliğin yayılmasının önüne geçilmesi ve kontrol altına alınması sağlanacaktır. Bunun yanında, ortaya çıkan kirliliğin hareketinin takibi ile muhtemel kaynağının da tespit edilmesi imkânı bulunmaktadır. Böylece, kirlilik nedeniyle kusuru bulunmayan tesisin bir ceza ile karşı karşıya kalmasının da önüne geçilmiş olunmaktadır.

Kirlilik Tespit Aşamaları

4) Konteyner Hasar Tespiti

Limanlarda görevliler tarafından her bir konteyner için çıplak gözle yapılan manuel hasar tespit işlemleri hem terminaldeki akışı yavaşlatmakta hem de prosedürü tamamen insan merkezli hale getirmektedir.

Bu sistemin bulunduğu limanlarda ise terminale gelen (karayolu veya denizyolu ile) konteynerlerin hasar durumları iş akışını aksatmadan otomatik olarak tespit edilmektedir. Konteynerlerin üzerindeki hasarlar (çizikler, göçükler, vb.) gelişmiş görüntü işleme algoritmaları ve yapay zekâ modelleri kullanılarak analiz edilmektedir. Analiz sonucu tespitler, OCR teknolojisi ile okunan konteyner ID’si ve buna bağlı olarak geldiği gemi veya TIR bilgisi ile eşleştirilmekte ve elektronik ortamda saklanmaktadır. Bu süreç, manuel hasar kontrol işlemlerine kıyasla hem daha hızlı hem de daha objektif sonuçlar alınmasını sağlamaktadır.

Sistemin kullanımı ile liman operasyonlarında hasarlı konteynerlerin risk yönetimini önemli ölçüde iyileştirilmektedir. Anlık hasar tespiti sayesinde, liman yönetimi terminale zaten hasarlı olarak gelen konteynerlerin liman içerisinde zarar görmediğini kesin ve doğrulanabilir verilerle kanıtlayabilmektedir. Böylece limanlar oluşabilecek sigorta vb. maliyetlere karşı korunmuş olmaktadırlar.

Konteyner Hasar Tespit Sistemi

Bu noktaya kadar anlatmış olduğumuz tüm kontrol ve tespit sistemleri genel anlamda fiziki olgulara dayanmaktadır; insan, gemi, konteyner, tesis, vs. Ancak her geçen gün daha fazla dijitalleşen günümüz dünyasında tüm verilerimizi bilgisayar, bulut, vb. ortamlarda sakladığımız ve haberleşmemizi internet üzerinden gerçekleştirdiğimiz düşünüldüğünde en az bu konular kadar önemli bir husus daha bulunmaktadır: “SİBER DAYANIKLILIK”.

Günümüz dijital dünyasında limanlar, gemiler ve tersaneler için siber dayanıklılık çok büyük bir önem arz etmektedir. IACS UR E26 (Gemilerin Siber Dayanıklılığı) ve UR E27 (Gemilerdeki Sistemlerin ve Donanımın Siber Dayanıklılığı) regülasyonları ile beraber gemilerin, gemilerdeki sistemlerin ve donanımın siber dayanıklı halde yapılması ise bir zorunluluk olmuştur. Bu regülasyonların oluşturulmasındaki temel gereklilikler şu şekilde izah edilmektedir:

E26: Gemilerdeki bilgisayar sistemlerinin birbirine bağlanması ve ticari kullanıma hazır (COTS) ürünlerin gemilerde yaygın kullanımıyla birlikte, personel verilerini, insan güvenliğini, geminin emniyetini etkileyebilecek ve deniz ortamını tehdit edecek saldırı olasılığını ortaya çıkarmaktadır.

E27: Gemilerin, limanların, konteyner terminallerinin vb. noktalardaki teknolojik gelişmeler ile birlikte Operasyonel Teknoloji (OT) ve Bilgi Teknolojisine (BT) olan bağımlılığın artması; siber saldırıların işleri, personel verilerini, insan güvenliğini, geminin güvenliğini etkileme ve deniz çevresini tehdit etme olasılığının artmasına neden olmuştur.

Bu regülasyonlar her ne kadar yeni inşa edilecek gemiler için zorunlu olsa da mevcut gemilerin, limanların ve tersanelerin de benzer tehditlerle karşı karşıya oldukları bir gerçektir. Gerekli önlemlerin alınabilmesi ve yapılması gereken iyileştirmelerin belirlenebilmesi için Siber Olgunluk Seviyesi Tespiti, Sızma Testi, Zafiyet Denetiminin yapılması ve Siber Güvenlik Farkındalığının Arttırılması için Eğitim verilmesi çok önemlidir. Bu sayede gemilerin, limanların ve tersanelerin siber dayanıklılık seviyeleri belirlenebilmekte, işletmelerin siber güvenlik politikalarının etkinliği ölçülebilmekte ve iyileştirme süreci stratejileri belirlenebilmektedir.

Mithat Burak AKSAN

Gemi İnş. ve Gemi Mak. Müh.

İLKFER / HAVELSAN Denizcilik Projeleri Koordinasyon Sorumlusu

burakaksan@uniservice.com.tr