ÖZGE KOÇ GÜNGÖR / YILDIRIM HOLDİNG- GLOBAL SİGORTA DİREKTÖRÜ, KRYD YÖNETİM KURULU ÜYESİ

LİMANLARDA RİSK YÖNETİMİ

Limanların global ticaretin kilit noktaları olduğu düşünüldüğünde, limanlarda risk yönetimi ve liman tesis güvenliğinin sağlanması, ulusal ve uluslararası ticaretin kesintisiz bir şekilde devam etmesi açısından kritik öneme sahip bir konudur.

“Kurumsal Risk Yönetimi” döngüsü, sektör bağımsız olarak en temel hali ile potansiyel risklerin belirlenmesi, olasılık ve etkilerine göre risklerin değerlendirilmesi ve etkin risk yönetim stratejilerinin uygulanmasını ve sürekli izleme/raporlama adımlarını içermektedir. Bu döngünün üst yönetim sponsorluğunda ve desteğinde tamamlanması sürecin başarılı bir şekilde işlemesi açısından önemlidir.

Bu sektöre özel potansiyel riskler oldukça geniş bir yelpazede karşımıza çıkmakta olup, operasyonel, çevresel, güvenlik ve sağlığa yönelik riskler olarak aşağıdaki gibi sınıflandırılabilir.

1. Operasyonel Riskler

• Vinçler, yükleme/boşaltma ekipmanları gibi makine ve ekipman arızaları

• Yüklerin hatalı şekilde yüklenmesi veya boşaltılması,

• İnsan hataları

• Limana yanaşma ve ayrılma sorunları

2. Çevresel Riskler

• Yakıt sızıntıları, kimyasal dökülmeler kaynaklı deniz kirliliği

• Doğal afetler ve hava koşulları

• Gürültü ve hava kirliliği

3. Güvenlik Riskleri

• Kaçakçılık, hırsızlık ve sabotaj gibi yasa dışı faaliyetler

• Terör tehditleri

• Güvenlik açıkları nedeniyle yetkisiz erişim

4. Sağlık ve Güvenlik Riskleri

• İş Kazaları

• Kimyasal maruziyet

• Yanıcı ve patlayıcı maddelerin taşınması sırasında yangın riski

• Siber riskler

• Fiziksel güvenlik tehditleri

Çok daha genişletilebilecek olan bu risklerin etkili bir şekilde yönetilmesi için risk yönetim stratejilerinin geliştirilmesi kaçınılmazdır. Tüm bu risklerin yönetilmesinde gereken zaman/para ve eforun hepsinin kısa sürede yapılması elbette ki kolay ve mümkün değildir. Bu nedenle tüm bu risklerin etki ve olasılıkları da dikkate alınarak etkin bir şekilde ölçümlenmesi ve bunlara yönelik alınacak aksiyonların önceliklendirilmesi, kaynakların buna uygun olarak doğru ve verimli yönetimi ve planlanması, liman güvenliğinin sürdürülmesi için kritik öneme sahiptir.

Her bir kategoride yer alan risklerin yönetimi farklı yaklaşımlar gerektirmekte olup, bu yazımda hepsine girmeme pek tabii imkân yoktur. Burada güvenlik risklerini ele alacaksak, güvenlik önlemlerinin uluslararası güvenlik standartlarına uygun olarak sürekli güncellenmesi ve iyileştirilmesi hayati öneme sahiptir. Pek çok alanda olduğu gibi, liman tesis güvenliğinde de teknolojinin rolü giderek artmakta, son inovasyonlar ile güvenlik sistemleri daha da güçlenmektedir. İşte bu alanda öne çıkan bazı teknolojileri ve çözümleri aşağıda sizler için özetlemem gerekirse:

• Dronelar: Dronelar hem liman gibi geniş alanların hızlı ve etkin şekilde gözetim ve izlemesinde, hem de donatılabilecek sensörlerle tehlikeli maddelerin tespitinde önemli araçlardır.

• Yapay Zeka (AI) ve Makine Öğrenimi: Yapay zeka, güvenlik kameraları ve sensörlerden gelen verileri analiz ederek şüpheli aktiviteleri ve anormallikleri tespit edebilir. Bu, güvenlik personeline erken uyarı sağlayarak hızlı müdahaleye olanak tanır. Ayrıca, AI, geçmiş verileri analiz ederek potansiyel güvenlik tehditlerini öngörebilir ve önleyici tedbirler alınmasına yardımcı olabilir.

• Nesnelerin İnterneti (IoT): IoT sensörleri, liman içindeki çeşitli cihazlar ve altyapılar arasında veri toplar ve bu verileri gerçek zamanlı olarak merkezi bir sisteme iletir. Bu da, anlık izleme ve kontrol sağlar. Yine IoT cihazları, güvenlik kameraları, giriş kontrol sistemleri ve diğer güvenlik cihazlarıyla entegre edilerek kapsamlı bir güvenlik ağı oluşturur.

• Otomatik Tanımlama ve Veri Toplama: Radyo frekansı ile tanımlama (RFID) ve GPS takip sistemleri, kargoların ve ekipmanların izlenmesini sağlar. Bu, kaçakçılık ve hırsızlık gibi olayların önlenmesine yardımcı olur. Yine Yüz tanıma, parmak izi ve iris tarama gibi biyometrik sistemler, personel ve ziyaretçilerin kimlik doğrulamasında kullanılarak yetkisiz erişimi engeller.

• Gelişmiş Kamera Sistemleri: Yüksek çözünürlüklü ve düşük ışıkta bile net görüntüler sağlayan akıllı CCTV kameraları, AI ile entegre edilerek gerçek zamanlı analiz ve güvenlik ihlalleri tespiti yapar. Özellikle gece ve kötü hava koşullarında, termal kameralar insan ve araç hareketlerini tespit ederek güvenliği artırır.

Bu yenilikçi teknolojiler ve çözümler, liman güvenliğini artırmakla kalmayıp aynı zamanda operasyonel verimliliği ve sürdürülebilirliği de destekler. Limanların dijital dönüşümü, daha güvenli ve etkin bir çalışma ortamı sağlar. Tabii burada dijitalleşmenin getirdiği yoğun siber riskleri de düşünerek, bu olası saldırılara karşı güçlü güvenlik duvarları, izinsiz giriş tespit sistemleri ve şifreleme teknolojileri kullanılması da çok önemlidir.

Liman tesislerinin sürdürülebilirliğini sağlamak için, afetlere hazırlık ve acil durum müdahale planlarının önceden oluşturulması gereklidir. Liman olarak riskleri tanımlayıp, değerlendirmesini yaptıktan sonra, senaryo bazlı olarak kriz anında sırası ile yapılması gereken tüm yapılacak işlemlerin, iletişim protokollerinin ve sorumlu kişileri içeren eylem planlarının oluşturulması, acil durum ekipmanları, malzemeler ve insan kaynaklarının yönetiminin yapılması elzemdir. Ve de tabii ki, bu planların düzenli eğitimler, simülasyonlar ve tatbikatlar ile desteklenmesi gerekmektedir. Bu çalışmalar sadece çalışanlar ile sınırlı kalmamalı, krizlerle daha etkili mücadele için liman çevresinde yaşayan halkın da bilinçlendirilmesi ve eğitilmesi gereklidir. Liman yönetimlerinin hem ulusal hem de uluslararası denizcilik kurumlarıyla sürekli iletişim halinde olmalı ve global güvenlik tehditlerine karşı birlikte hareket edilmelidir. Acil durum anında, panik halinde yapılabilecek olası iletişim krizlerinin önüne geçilmesi için, kriz öncesinde tüm bu iletişim planlarının yapılması süreci yönetenlerin panik halinde hata yapmasının önüne geçecektir. Değişen risk ortamlarına, yeni teknolojilere ve alınan derslere göre planların düzenli olarak güncellenmesi de sürecin son ama oldukça önemli adımlarındandır.

Oluşabilecek risklerin sigortaya transferi de risk yönetiminin önemli bir bacağını oluşturur. Sigorta satın alımının çok öncesinde risklerin iyi anlaşılması, sigortanın bulunan sektör, lokasyon, iş yapılış şekillerinin hepsi bir bütün olarak dikkate alınarak terzi gibi sigortalıya özel sigorta sözleşmesi hazırlanmalıdır. Kurumların yıllar boyu maruz kaldıkları önemli tutardaki prim maliyetlerine, tam da ihtiyaç anında başvurulan sigortanın işe yaramaması büyük talihsizlik olmakta ve sigortaya duyulan güveni azaltmaktadır. Hasar anında herhangi mağduriyet yaşanmaması açısından sigorta yönetiminde sözleşmede yer alan tüm unsurların dikkatle ele alınması bu nedenle çok gereklidir. Hasarın tazmin edilmesinde, hasar anında ve sonrasında yapılması gerekenler, uyulması gereken hukuki süreçler, en az sigortanın satın alınmadan önce yapılması gereken detaylı analiz kadar önemlidir. Olayın yaşanması ile birlikte, hemen sigorta şirketine bildirilmeli ve gerekli tüm hukuki süreçlerin başlatılması gereklidir. Yaşanan hasarın ne olduğuna göre değişmekle birlikte, liman otoritesi, denizcilik bakanlığı, polis vb. gibi yetkili makamlar olayın nedenlerini belirlemek için bir soruşturma başlatır. Bu süreçte tanık ifadeleri alınabildiği gibi, tüm fiziksel kanıtlar toplanarak, olayın nasıl meydana geldiği analiz edilir. Olayın sorumluları belirlenir ve ilgili yasal çerçevede (uluslararası denizcilik kuralları, yerel yasalar vb.) değerlendirilir. Tüm bu süreç adımları, sigorta yönetiminin etkin yapılması için oldukça gerekli olup, limanlarda meydana gelen olayların etkili bir şekilde yönetilmesini ve çözümlenmesini sağlar, olayların adil ve şeffaf bir şekilde ele alınmasını amaçlar.

Sonuç olarak, limanlarda risk yönetimi ve güvenlik stratejilerinin başarısı, tüm bu faktörlerin bütüncül bir yaklaşımla entegre edilmesiyle mümkündür. Limanlardaki risk yönetiminin etkili bir şekilde uygulanması, sadece ticaretin sorunsuz işlemesini değil, aynı zamanda ekonomik büyümeyi ve küresel iş birliğini de destekler. Risk yönetimi, hem bugünün hem de geleceğin ticaret ağlarının sağlıklı bir şekilde işlemesi için vazgeçilmezdir.

ÖZGE KOÇ GÜNGÖR

GLOBAL SİGORTALAR DİREKTÖRÜ – YILDIRIM HOLDİNG

YÖNETİM KURULU ÜYESİ – KURUMSAL RİSK YÖNETİM DERNEĞİ