Serdar DİNÇER / LİMAKPORT LİMAN TESİSİ GÜVENLİK SORUMLUSU

Feramuz ÇALIŞKAN / GÜVENLİK SÜREÇLERİ/KALİTE KOORDİNATÖR YARDIMCISI

Lİmanlarda GÜvenlİk YÖnetİm Sİstemİ

1- GÜvenlİk YÖnetİm Sİstemİ Nedİr?

Güvenlik Yönetim Sistemi, iş yerlerinin güvenlik ihtiyaçlarını karşılayan optimum güvenlik çözümlerinin en uygun maliyetlerle üretilebilmesi ve sürdürülebilmesi amacıyla izlenmesi gereken adımları açıklayan ve bu bağlamda uygulayıcılar için bir yol gösterici doküman niteliğinde olan, güvenlik süreçlerini kapsayan kılavuzdur.

Güvenlik Yönetim Sistemi;

Tüm dünyada kurulan ve işletilen iş yerlerinde güvenlik uygulamalarının aynı kalite standartlarında sağlanması,

İş yerlerinin daha güvenli hale getirilmesi,

Çalışanlara güvenli çalışma ortamları sunulması,

Güvenlik zafiyetlerinden kaynaklı; can, mal ve itibar kaybı gibi kayıpların önlenmesini amaç edinir.

Güvenlik Yönetim Sisteminin Amacı; Organizasyonun Yönetim Politikasına uygun olarak farklı segmentlerdeki iş yerlerinde; kabul edilmeyecek riskleri kabul edilebilir sınırlara indirgemek amacıyla katma değeri yüksek, toplam güvenlik çözümü amaçlayan, ileri teknoloji ve verimliliği ön plana alan güvenlik yaklaşımını ortaya koymaktır.

Organizasyona ait iş yerlerinde icra edilen güvenlik kontrolü tedbirlerinin tutarlı, standart ve verimli yönetimi ve uygulanması için kılavuzluk etmektedir. Tüm birimlerde yüksek kalite standartlarını yakalayabilmek için organizasyonun ilgili tüm birimleri tarafından güvenlik süreçlerinin belirlenen standartlar ile uygulanmasını sağlamaktır.

2- LİMANLARDA GÜVENLİK YÖNETİM Sİstemİ Neden Önemlİdİr?

Limanlarda güvenlik yönetim sistemi kurulması ve işletilmesi, hem insan hayatı ve tesisi koruma hem marka değeri ve itibar yönetimi hem de ulusal ve küresel ticaretin güvenli bir şekilde yürütülmesi açısından büyük önem taşır. Limanlar, çeşitli malların giriş-çıkış noktası olduğundan, olası terör eylemleri, kaçakçılık ve diğer yasa dışı faaliyetler için riskli bölgelerdir. Güvenlik yönetim sistemi, bu tehditlere karşı koymak, liman içindeki operasyonları güvence altına almak ve acil durumlara hızlı bir şekilde yanıt verebilmek için kritik bir role sahiptir.

Bu sistem, risk değerlendirmesi, kamera ve diğer gözetleme sistemleri, erişim kontrolü, personel eğitimi ve güvenlik protokollerinin uygulanması gibi önlemleri içerir. ISPS (Uluslararası Gemi ve Liman Tesisi Güvenlik Kodu) gibi uluslararası standartlar ve yönetmelikler, liman güvenliğinin temelini oluşturur ve uyum sağlamasını zorunlu kılar. Etkili bir güvenlik yönetim sistemi, bu standartlara uyumu sağlar ve sürekli iyileştirme için düzenli denetimler yapar.

Limanlarda kurulan ve titizlikle işletilen sağlam bir Güvenlik Yönetim Sistemi, olası güvenlik risklerini minimize eder, faaliyetlerin yasalara tam uyum ile yürütülmesini sağlar, liman mülkleri ve tüm paydaşların can ve mal güvenliğini garantiler. Aynı zamanda liman yönetimi ve yine paydaşlarının marka ve itibar yönetim sürecine katkı sağlar. Bu, global / ulusal ticaretin sürekliliği ve ekonomik istikrar için vazgeçilmezdir.

3- Lİmanlarda Rİsk YÖnetİm SÜrecİ

Risk yönetim, varlıkların, insan yaşamının, marka değerinin korunabilmesi için tüm faaliyetlerde dikkate alınması gereken bir yaklaşımdır. Bu kapsamda limanlara yönelik olası Risklerin belirlenmesi, bu risklerin tesis özelinde analiz edilmesi (etki ve olasılıklarının belirlenmesi), bu zafiyetleri ortadan kaldıracak çözümlerin belirlenmesi ve bu çözümlerin uygulamaya alınarak işlerliğinin sürekli kontrolü risk yönetim sürecinin çatısını oluşturur.

a. Limanlarda Öne Çıkan Güvenlik Riskleri

Limanlarda ne çıkan güvenlik riskleri geniş bir yelpazede yer alır ve bu riskler fiziksel, dijital ve insan kaynaklı olabilir.

1- Terörizm ve Sabotaj: Teröristler veya diğer kötü niyetli kişiler, büyük hasara veya kargaşaya neden olmak için liman tesislerine veya orada bulunan gemilere saldırabilir. Limanlar stratejik önemi haiz tesisler olduğu için buralara yapılacak saldırı / sabotaj eylemleri daima ulusal ve uluslararası arenada yankı yaratacaktır. Bu nedenle limanlar terör örgütlerinin öncelikli hedef listesinde yer alan tesislerdendir.

2- Kaçakçılık: Uyuşturucu, silah, insan ve diğer yasadışı malların kaçakçılığı, limanların uluslararası bağlantıları nedeniyle yüksek risk taşır.

3- Hırsızlık ve Soygun: Limanlarda bulunan yüksek değerli mallar, hırsızlık için cazip hedefler olabilir.

4- Siber Güvenlik Tehditleri: Liman operasyonlarının büyük bir kısmı dijital sistemler üzerinden yönetildiği için, siber saIdırılar ciddi aksamalara neden olabilir.

5- Çevresel Tehditler: Yağ dökülmesi, kimyasal sızıntılar gibi çevresel tehlikeler, hem çevreye hem de liman operasyonlarına zarar verebilir.

6- Yasa Dışı Göç: Limanlar, yasa dışı göçmenler için bir giriş noktası olabilir, bu da güvenlik sorunlarına yol açabilir.

7- Doğal Afetler: Depremler, kasırgalar ve sel gibi doğal afetler, liman altyapısına ciddi zararlar verebilir.

8- İç Tehditler: Liman çalışanlarının yasa dışı faaliyetlere karışması veya iç güvenlik protokollerine uymaması güvenlik açıklarına neden olabilir.

Bu risklerle başa çıkmak için limanlar, kapsamlı güvenlik protokollerini ve sürekli izleme ve eğitim programlarını uygulamak zorundadır.

b. Limanlarda Risk Analizi

Risk Analizi (R/A); güvenlik hizmeti sağlanacak olan tesis, bölge ve/veya yapılara yönelik potansiyel güvenlik tehditlerinin ve bu yapılardaki mevcut güvenlik açıklarının tespit edilmesi, söz konusu tehdit ve güvenlik açıkları sonucunda oluşabilecek olası kayıpların değerlendirilmesi ve bu bağlamda ortaya çıkan kabul edilemez risklerin belirlenmesidir. Risk, dahili ve/veya harici güvenlik açıklarına bağlı olarak güvenliği ihlal eden bir olayın (soygun, sabotaj, yangın vb.) gerçekleşme olasılığının ve yaratacağı olası sonuçların ölçümüdür. Güvenlik Risk Analizi ise belirli bir senaryo için (yangın, soygun, sabotaj vb.) oluşabilecek risklerin belirlenmesi sürecidir.

Güvenlik Risk Analizi iki temel adımda yapılır. Bunlar:

Tehditlerin analiz edilmesi

Olayın gerçekleşme olasılığı ile etkisinin (çoğunlukla yol açacağı maliyetin/zararın büyüklüğü) etkileşimi sonucunda risk katsayısının belirlenmesidir. Bu şekilde oluşturulacak risk matrisi ile tesisin odaklanması gereken öncelikli riskler belirlenir.

c. Limanlarda Güvenlik Çözümlerinin Kurgulanması

Limanlarda Güvenlik Çözümleri kurgulanırken, güvenlik ekibi ve güvenlik sistemlerinin etkinliğine arttırmak için güvenlik teknolojilerinden en üst seviyede faydalanmak Limanlarda öncelikli güvenlik yaklaşımı olarak benimsenmelidir. Böylelikle;

Güvenlik sistemlerinin etkinliği arttırılacak,

Uzun vadede güvenlik maliyetlerinden tasarruf sağlanabilecek,

Güvenlik sistemleri daha kontrol edilebilir ve denetlenebilir hale gelecek,

Farklı iş yerleri arasında koordinasyon ve iş birliği imkanları oluşacaktır.

4- GÜvenlİk TeknoloJİlerİ ve Entegre GÜvenlİk YaklaŞımı

Çağımızda yaşanan dijital dönüşüm, geleceğin güvenliğine dair güçlü sinyaller vermektedir. Limanlarda bu vizyon ile güvenli çalışma ortamlarının yaratılması çağın gereklerini sağlamak ile mümkün olacaktır. Güvenlik Teknolojileri, teknolojik ürün ve sistemlerin kullanıldığı, güvenlik süreçlerini daha verimli yöneterek daha az iş gücü ile daha çok iş yapma ve bu sayede maliyetlerden tasarruf ederek ekonomik çözüm sunma konusunda fayda sağlayan, bunu yaparken de güvenliğin etkinliği ve etkililiğini arttıran güvenlik yaklaşımıdır. Bu yaklaşım; Dahili Alarm Sistemi, Harici Alarm Sistemi, Standart Kamera Sistemi, Yazılımlı (Akıllı) Kamera Sistemi, Erişim Kontrol Sistemi, Metal ve X-Ray Tarama Sistemi, Yazılımlı (Akıllı) Devriye Kontrol Sistemi, Veri Analizi ve Etkin Rapor Sistemi gibi teknoloji çözümlerini içerir.

Limanlarda güvenliğin etkinliğini arttırırken, maliyetlerden tasarruf sağlayabilmek için yalnızca adamlı güvenlik çözümleri yaklaşımı yerine, güvenlik teknolojilerinden maksimum seviyede faydalanmayı amaçlayan güvenlik yaklaşımı hakim olmalıdır. Elbette, bu bakış açısı ile hareket edilirken, olası güvenlik zaaflarına mahal vermekten kaçınılmalıdır. Öncelikle amaç etkin ve kapsamlı bir güvenlik kurgusu meydana getirmek, bunu da mümkün olan en düşük maliyetlerle gerçekleştirmektir.

Bu kapsamda;

• Öncelikle güvenlik noktaları iş tanımları ve görev noktasında icra edilen/ edilecek görevler ortaya koyulmalıdır.

• Tespit edilen bu görevlerden hangilerinin güvenlik zafiyete oluşmadan güvenlik teknolojileri ile çözülebileceği araştırılmalıdır.

• Görev noktasının riskleri ve bu risklerin nasıl gerçekleşeceğine dair senaryolar bilinmeli, ortaya koyulan güvenlik çözümü bu riskleri minimize edecek tarzda dizayn edilmelidir.

Güvenlik teknolojilerine dair seçimler yapılırken; ihtiyacı karşılayacak çözümün seçiminde maliyeti en düşük olan çözümden daha maliyetli olan çözüme doğru hiyerarşik bir yol izlenmelidir. Kullanılması hedeflenen her bir çözüm mutlaka bir riski çözmek için düşünülmeli, çözüm kurgusu risk temelli yapılmalıdır.

Bütçe, zaman, emek gibi kaynaklar bu şekilde çok daha verimli kullanılabilir olacaktır.

5- Uluslararası Gemİ ve Lİman Tesİsİ GÜvenlİk Kodu (ISPS Code)

ISPS Kodu, yani Uluslararası Gemi ve Liman Tesisi Güvenlik Kodu, 2002 yılında Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) tarafından kabul edilen ve 2004 yılından itibaren uygulamaya konulan bir güvenlik standartları bütünüdür.

Bu Kod’un amacı, güvenlik tehditlerini tespit etmek/değerlendirmek ve uluslararası ticarette kullanılan gemileri ve liman tesislerini etkileyen güvenlik tehditlerini önleyici önlemler almak amacı ile Taraf Devletler, Devlet kuruluşları, yerel makamlar ve denizcilik ve liman endüstrileri arasındaki işbirliğini kapsayan uluslararası bir yapı tesis etmek; denizde güvenliği temin etmek için ilgili görev ve sorumlulukları ulusal ve uluslararası seviyede belirlemek; güvenlikle ilgili bilgilerin erken ve etkin bir şekilde toplanmasını ve alışverişini temin etmek; değişen güvenlik seviyelerine uygun hareket edebilmeyi sağlayan plan ve işlemlere sahip olabilmek amacı ile, güvenlik değerlendirmeleri için bir metodoloji sağlamak ve uygun ve yeterli deniz güvenlik önlemlerinin yerinde olduğunun güvencesini sağlamaktır.

Bu amaçlar, her bir gemi ve liman tesisi için onaylanacak güvenlik planlarını hazırlayacak ve yürürlüğe koyacak, uygun görevlilerin/personelin atanması ile karşılanmalıdır. Liman tesisi güvenlik planının geliştirilmesinden, uygulanmasından, tetkikinden ve sürdürülmesinden ve Gemi Güvenlik Zabiti ve Şirket Güvenlik Sorumlusu ile olan ilişkilerden sorumlu olmak üzere yetkilendirilen kişi Liman Tesisi Güvenlik Sorumlusu’ dur.

ISPS Kodu'nun önemi, birçok yönden açığa çıkar. Öncelikle, dünya genelindeki limanlar arasında güvenlik uygulamalarında bir standardizasyon sağlar. Tıpkı havaalanlarında gördüğümüz uluslararası güvenlik prosedürleri gibi, ISPS Kodu da deniz yoluyla yapılan uluslararası taşımacılık için benzer bir güvenliği garanti eder. Bu kod sayesinde, limanlar arası güvenlik açıkları azalır ve potansiyel tehditler karşısında hızlı ve koordineli bir şekilde hareket edilmesi mümkün olur.

ISPS Kodu, iki temel bileşenden oluşur: Gemi Güvenlik Planı ve Liman Tesisi Güvenlik Planı. Her bir gemi ve liman tesisi, ISPS gerekliliklerine uygun olarak kendi özgün güvenlik planlarını oluşturur. Bu planlar, risk değerlendirmeleri, güvenlik ekipmanları, aciI durum prosedürleri ve eğitim programlarını içerir. Ayrıca, limanlar ve gemiler arası bilgi alışverişini kolaylaştırarak, tehditlere karşı hızlı ve etkili bir müdahaleyi mümkün kılar.

Sonuç olarak, ISPS Kodu, deniz yoluyla uluslararası ticaretin can damarı olan limanları koruyarak, global ekonomik istikrarın ve güvenliğin sürdürülmesinde kritik bir role sahiptir. Bu kod, bir nevi denizcilik dünyasında bir "güvenlik sigortası" olarak işlev görür ve olası güvenlik tehditlerine karşı bir kalkan oluşturur.

a. Mevcut Durum, Uygulanabilirlik ve Tavsiye ve Öneriler

• ISPS Kod kapsamındaki limanlarda olası tehdit ve tehlikelere karşı; 6331 Sayılı Kanun Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik kapsamında (Acil Durum Eylem Planı), 5188 Sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun kapsamında (Koruma ve Güvenlik Planı) ve Sabotajlara Karşı Koruma Yönetmeliği kapsamında, (Sabotajlara Karşı Koruma Planı), ISPS Kod kapsamında (Liman Tesisi Güvenlik Değerlendirmesi) ve (Liman Tesisi Güvenlik Planı) hazırlanmaktadır. Birbirinden bağımsız Bakanlıkların (Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı) sorumluluğunda Planların/Değerlendirmelerin kontrol edilmesi ve denetlenmesi, entegrasyon sorunu ve güvenlik süreçlerinin belirlenen standartlar ile uygulanması noktasında zafiyet risk oluşturabileceği ön görülmektedir.

• Güvenlik tedbirlerinin uygulanması ile ilgili alınacak kararlar, ticari faaliyetleri aksaklığa uğratacak şekilde olmamalı, tedbirler detaylı gözden geçirilmeli ve denge gözetilmelidir.

• Liman tesisi güvenlik planının geliştirilmesinden, uygulanmasından, tetkikinden ve sürdürülmesinden ve Gemi Güvenlik Zabiti ve Şirket Güvenlik Sorumlusu ile olan ilişkilerden sorumlu olmak üzere Liman Tesisi Güvenlik Sorumlusu olarak ataması yapılacak kişilerin Üniversitelerin Özel Güvenlik ve Koruma, Acil Durum ve Afet Yönetimi, Sivil Savunma bölümlerinden en az birinin mezuniyeti ile birlikte, güvenlik yönetimi bilgisi ve tecrübesi şartı olması faydalı olacaktır.

• Liman Mülki İdare amiri başkanlığındaki Güvenlik Komisyonu tüm toplantılarına, Liman Tesisi Güvenlik Sorumlusu görevini icra eden yetkililer aktif olarak katılmalıdır.

• Limanlarda görev yapan kamu kurum ve kuruluşlarının personellerinin de ISPS Kanun ve Yönetmelik kapsamında ISPS Kod farkındalık eğitim programına alınması, liman içi koordinasyon ve ISPS Kod yasal uyumluluğu ve iş sürekliliği adına faydalı olacaktır.

• Her takvim yılında en az bir kere ve tatbikatlar arasında da 18 aydan daha uzun süre olmadan Liman Tesisinde ISPS Kod tatbikatı yapılması gerekmektedir. Tatbikat sayısının yıllık olarak sayısının artırılması, tüm ilgili ekiplerin ISPS Kod ve ilgili yönetmelik kuralları gereğince liman tesisinin ISPS Kod Güvenlik Planındaki görevleri kapsamında kendi imkan ve kabiliyetleri ile iletişim, koordinasyon, kaynak elverişliliği ve olaylara verilecek cevaplar daha performanslı olarak test edilecektir.

• Güvenlik rolü olan tüm liman tesisi personelinin, görevleri, sorumlulukları ve eğitim programına ek olarak, özellikle ilk işe girişte ve devamında ihtiyaca göre tüm iş gruplarına/personellerine ‘’Güvenlik Bilinci/Kültürü’’ oluşturmak adına LTGS tarafından eğitim ve tatbikatlar icra edilmesi gerekmektedir.

• Liman Tesisi Güvenlik Sorumlusunun Liman konumunun bölgesindeki, komşu liman tesislerinde yetkili Liman Tesisi Güvenlik Sorumluları ile yakın iletişim ve koordinasyon halinde olmalıdır.

• Liman Tesisi Güvenlik Sorumlusu, Güvenlik Yönetim Süreçlerinin daha verimli ve proaktif yönetilebilmesi adına, Liman Tesisi Güvenlik Planındaki Organizasyon Şemasındaki kendisine bağlı sadece güvenlik biriminin ve güvenlik yönetimi/süreçlerinin yönetimi/sevk ve idaresinden sorumlu olmalıdır.

6- Lİmanlarda İş SÜreklİlİĞİ

Limanlarda iş sürekliliği planı, beklenmedik kesintiler veya krizler sırasında operasyonların sorunsuz devam etmesini sağlamak için büyük önem taşır. Bu planlar, olası aksaklıkları en aza indirirken, limanın hızla normal işleyişine dönmesini mümkün kılar. Olası krizlere karşı liman operasyonunun dayanıklılığını artırmak, karşılaşılan olağandışı hallerde en doğru ve hızlı şekilde reaksiyon vererek olağandışı halin dramatik şekilde kötüleşmesini önlemek için liman ihtiyaçlarına uygun ve uygulanabilir bir İş Sürekliliği Planına sahip olmak önemlidir.

a. İş Sürekliliği Planının Önemi:

İş Sürekliliği Planı temel olarak aşağıdaki hususlar açısından önem arz eder.

1- Risk Yönetimi: Plan, doğal afetler, siber saldırılar, teknik arızalar, terör olayları, kurumsal krizler gibi potansiyel riskleri tanımlar ve bunlara karşı önlemleri önceden belirler. Etkin bir risk yönetim sürecinin yürütülebilmesi için bu plana sahip olmak kritiktir.

2- Operasyonel Devamlılık: Ticaretin devamlılığı ve tedarik zincirinin stabilitesi için liman operasyonlarının kesintisiz sürdürülmesini sağlar.

3- Maliyet Etkinliği: Kriz anlarında hızlı ve etkili müdahale, uzun süreli zararları ve yüksek maliyetleri önler.

4- Yasal ve Düzenleyici Uyum: Uluslararası ve ulusal düzenlemelere uyumu garanti altına alır.

5- İtibar Yönetimi: Olumsuz olaylara hızı ve etkili müdahale, limanın itibarini korur ve güven inşa eder.

b. İş Sürekliliği Planının Ana Çerçevesi:

Limanın lokasyonu, organizasyon yapısı, potansiyel risklerine göre değişkenlik göstermekle birlikte bir İş Sürekliliği Planı temelde aşağıdaki hususları içermelidir.

1- Risk Değerlendirmesi: Tüm potansiyel risklerin sistematik bir şekilde değerlendirilmesi, öncelik sıralaması ve bu risklere karşı stratejilerin geliştirilmesi.

2- Önemli İşlevlerin Belirlenmesi: Liman operasyonlarının kritik bileşenlerinin tespiti ve bu işlevlerin kesintiye uğramasının etkilerinin analizi.

3- Yedekleme Stratejileri: Kritik sistemler ve veriler için yedekleme çözümleri ve alternatif operasyon planları geliştirilmesi.

4- Acil Durum Yönetimi: Acil durumlar için prosedürlerin ve iletişim planlarının oluşturulması, acil durum ekiplerinin belirlenmesi ve eğitilmesi.

5- Eğitim ve Tatbikatlar: Planın etkinliğini artırmak ve çalışanların kriz anlarında ne yapacaklarını bilmelerini sağlamak için düzenli eğitimler ve tatbikatlar yapılması.

6- İzleme ve Gözden Geçirme: Planın düzenli olarak gözden geçirilmesi ve güncellenmesi, teknolojik gelişmeler ve operasyonel değişiklikler dikkate alınarak sürekli iyileştirilmesi.

İş sürekliliği planı, limanların sadece mevcut operasyonlarını sürdürmekle kalmayıp, aynı zamanda gelecekteki büyüme ve gelişmeleri için sağlam bir temel oluşturmasına yardımcı olur. Bu planlar, kriz anına limanların dayanıklılığını artırır ve genel olarak global ticaretin akışını destekler.

Hazırlayanlar

Serdar DİNÇER

Güvenlik ve İdari İşler Sorumlusu/LTGS

LimakPort İskenderun

Kaynakça

Feramuz ÇALIŞKAN

Güvenlik Süreçleri/Kalite Koordinatör Yardımcısı

Securitas Türkiye