DOLUNAY GÜÇLÜER KÜPELİ / DENİZÜSTÜ RÜZGAR ENERJİSİ DERNEĞİ YÖNETİM KURULU BAŞKAN YARDIMCISI

EYLÜL 2024 İTİBARIYLA DÜNYA DENİZÜSTÜ RÜZGAR ENERJİSİ ENDÜSTRİSİNDE SON DURUMU

ÖZET

1980’lerde yaşanan büyük endüstriyel ve teknolojik gelişmelere bağlı olarak özellikle Danimarka ve Almanya gibi ülkelerin öncülüğünde rüzgar türbinleri (RT) gün geçtikçe gelişerek günümüze kadar gelmiştir. Karaüstünde RT’ler kurulurken Danimarka denizüstüne RT kurmanın çalışmalarını başlatarak 1991 yılında ilk denizüstü rüzgar elektrik santralını (DRES) Vindeby’de o zamanki adıyla Bonus marka 11 adet 450 kW’lık türbinler kullanarak 4.95 MW gücündeki proje ile başlamıştır. DRES projelerindeki ivmelenme özellikle 2010 yılından sonra olmuştur. Ülkeler, enerji dönüşümünde en önemli payı DRES projelerine vermiştir. Yapılan kapasite projeksiyonlarına göre 2030 yılından dünyada 500 GW’a yakın kurulu güç işletmede olacaktır. Avrupa Ülkeleri, 2040 yılında elektrik üretiminde en büyük payın DRES projelerinden olacağını hedeflemektedirler.

DRES projelerine sadece elektrik üretim tesisleri olarak bakılmamalıdır; tersane, denizcilik ve liman sektörlerine de katkısının yanında staratejik bir sektör olarak bakılmalıdır.Ülkeler, sınırlarını artık karadan değil denizden itibaren başlatmaktadır. Üç bir yanı denizlerle çevrili ve 2 adet iç denizi (Marmara ve Van) olan ülkemizin bu teknolojiden geri kalmaması gerekmektedir. DRES projeleri sadece elektrik kurulu gücü olarak değil, aynı zamanda endüstrisinin de geliştirilmesi gereklidir. Türbin, temel, kule, kanat, gemi gibi üretimleri ülkemizde yapılabilir vre halihazırda yapılmaktadır. Bu teknoloji daha sonra civar ülkelere ihraç edilmelidir. Karadenize kıyısı olan ülkeler öncelikle düşünülebilir.

1. GİRİŞ:

İzleyen sayfalarda sunulan veriler, Global Wind Energy Council (GWEC) ve WindEurope’den alınmıştır. GWEC Offshore Wind Report (2024) raporunun önemli sonuçlarından birisi; Avrupa ve Çin’de Denizüstü RES (DRES) sektörünün piyasa olgunlaşmasının başlayarak küresel çapta rekabet edebilir hale gelmesidir. Bunun temel nedenlerinden birisi, DRES projelerinin ölçeğinin genişlemesidir. 2023 yılında 11 GW yeni kapasite işletmeye alınarak dünya toplam DRES kurulu gücü 75 GW’ı aşmıştır. Bir önceki yıla göre %24 daha yüksek kapasite devreye alınmıştır. Çin 2023 yılında işletmeye geçen 11 GW kapasitenin 6.3 GW’ını oluşturmuş, kalan 3.8 GW Avrupa Ülkelerinden gelmektedir. Hollanda 1.9 GW, İngiltere 833 MW, Fransa 380 MW, Danimarka 344 MW, Almanya 257 MW, Norveç 35 ME ve İspanya 2 MW yeni DRES kapasitesi eklemiştir. GWEC Market Intelligence tahminlerine göre 2024-2033 yılları arasında 410 GW yeni DRES kapasitesi ekleneceği öngörülmektedir. Bu kapasitenin üçte ikisi 2029-2033 döneminde beklenmektedir.

Denizüstü RES Projeleri, küresel enerji dönüşümünde (Global Energy Transition) anahtar rol oynayabilir. Dünya Bankası’nın çalışmalarına göre küresel olarak 71.000 GW Denizüstü RES potansiyeli bulunmaktadır. 2023 yılında Denizüstü RES projelerinin indirgenmiş elektrik maliyeti (LCOE-levelized cost of electricity) Almanya’da 95 USD/MWh iken, kombine çevrim doğal gaz santrallarından aynı değer 144 USD/MWh olarak gerçekleşmiştir. European Wind Energy Competitiveness Report sonuçlarına göre, Avrupa’nın rüzgâr sanayisinde 2023 yılında 1 GW kapasite için 3,2 milyar EURO ekonomik katma değer sağlanmıştır. Ünite bazında bakıldığında ise karaüstü bir RT’den 15 milyon EURO; denizüstü RT’den ise 27 milyon EURO ekonomik katma değer yaratılmıştır.

2. YILLIK KURULUMLAR:

Denizüstü RES piyasası açısından 2023 yılının iyi bir yıl olduğu söylenebilir. Yaklaşık 11 GW kapasitenin işletmeye geçmesi ile dünya toplam kurulu gücü 75.2 GW’a ulaşmıştır. Aşağıdaki Şekil-1 ve Şekil-2’de yıllık eklenen kurulu güçler görülmektedir. Çin, 2023 yılında eklediği 6.3 GW kapasite ve toplam 38 GW işletmedeki kurulu gücüyle dünya liderliğini sürdürmektedir. Bu kapasite ile Avrupa ülkelerinin toplam işletmedeki kurulu gücünden 3.7 GW daha yüksektir. Avrupa’daki 6 ülke 11 yeni DRES projesi ile 3.8 GW kapasite eklemiştir. Avrupa’da en yüksek kapasite 1.9 GW ile Hollanda tarafından Kust Noord ve Kust Zuid projeleri devreye alınarak eklenmiştir. İngiltere 2023 yılına eklediği 833 MW’ın 820 MW’ını 1.1 GW Seagreen, 13 MW’ını 1.2 GW Dogger Bank projelerine eklemiştir. Fransa 360 MW yeni kapasiteyi Fecamp ve Saint-Beurec DRES projelerine eklemiştir; 49 yeni SGRE türbini kullanılmıştır. Danimarka 41 ünite SGRE SG-8.0 167 DD DRT’yi Vesterhav Syd ve Nord DRES projelerinde şebekeye entegre etmiştir. Projelerin kalan kapasitesi 2024 yılında bitirilmesi planlanmaktadır. Almanya Baltık Denizinde Arcadis Ost 1 DRES projesine 27 ünite Vestas V174-9.5 DRT eklemiştir. Norveç yüzer temelli (floating) Hywind Tampen projesine 35 MW ekleyerek toplamda 94.6 MW kurulu güçle dünyanın en büyük yüzer temelli projesine sahip olmuştur.

Çin ve Avrupa dışında 3 yeni ülkede denizüstüne DRT montajı yapılmıştır. Bunlar Asya ülkeleri olan Tayvan, Japonya ve Güney Kore’dir. ABD’de GE Vernova, 6 ünite Haliade –X 13 DD DRT montajını bitirmiştir ancak henüz işletmeye alınmamıştır.

AB Ülkelerinde Denizüstü RT ünite kurulu gücüne bakıldığında 2023 yılında 2022 yılına göre %20 artarak 9.7 MW olmuştur.

Şekil-1. DRT ünite kurulu güç gelişimi.

Yüzer Temelli Projeler

Yüzer temelli DRES projelerine bakıldığında Norveç’te bulunan Hywind Tampen 94.6 MW ile dünyanın en yüksek kurulu güçlü yüzer DRES projesidir. Bunun dışında, 13 MW yeni yüzer DRT’ler işletmeye alınmıştır. İspanya’da 2 MW (Demi SATH) ve Çin’de Mingyang 7.5 MW DRT ve 4 MW Shanghai Electric DRT demo olarak devreye alınmıştır. 2023 yılı sonu itibarı ile yüzer temelli projelere bakıldığında Norveç 101 MW, İngiltere 78 MW, Portekiz 25 MW, Çin 23 MW, Japonya 5 MW, Fransa ve İspanya’da 2’şer MW işletmede proje bulunmaktadır.

Şekil-2. DRES yıllık eklenen kurulu güçler.

3. DRES KAPASİTE TAHSİSLERİ:

2023 yılında rekor düzeyde Denizüstü RES kapasite tahsisi yapılmıştır. 18.2 GW Çin’de, 39.4 GW ise diğer ülkelerde olmak üzere 57.6 GW kapasite tahsisi yapılmıştır. Almanya herhangi bir destek (sübvansiyon) olmadan 8.8 GW’lık bir ihale sonuçlandırmıştır. İrlanda 3.1 GW DRES kapasite tahsisi ile piyasaya giriş yapmıştır. Fransa 1 GW ve Litvanya 700 MW’lık ilk DRES ihalesini yapmıştır.

Piyasa Öngörüsü

COP 28 toplantısında vücut bulan 2030 yılına kadar yenilenebilir enerji kullanımının üç katına çıkarılması Denizüstü RES sektörüne büyük bir ivme kazandırmıştır. Her ne kadar 2023 yılının DRES sektörü için iyi geçtiği belirtilse de dünyada fiyat artışları, enflasyon, tedarik zincirindeki yaşanan sıkıntılar önemli hale gelmiştir. Örneğin; İngiltere’de Allocation Round 5 (AR 5) ihale sürecinde tavan fiyat düşük olduğu için hiçbir teklif verilmemiştir. Bütün bu sıkıntılara rağmen Denizüstü RES projelerinin geliştirilmesi için gerekli adımların atıldığı söylenebilir. GWEC’in büyüme tahminlerine göre 2024-2028 yılları arasında %25’lik, 2028-2033 yılları arasında ise %15’lik bir büyüme öngörülmektedir. GWEC tarafından 2024-2033 yılları arasında 410 GW Denizüstü RES kapasitesinin işletmeye geçeceği tahmini yapılmaktadır. Bu kapasitenin üçte ikisinin ise 2028-2033 yılları arasında olacağı öngörülmüştür (Şekil-3).

Denizüstü RES Çevre Analizi

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Avrupa Birliği, AB Katılım Öncesi Aracı (IPA) Enerji Sektörü maliyetine yönelik Program Faz IV Projesi kapsamında Denizüstü RES ilgili çevresel, sosyal ve biyoçeşitlilik analizleri yaptırmak için 28 Temmuz 20213 tarihinde danışmanlık hizmeti alım ihalesi için duyuru yapmıştır. “IPA FAZ IV-Deniz Üstü Rüzgâr Enerjisini Destekleme Projesine İlişkin Hibe Anlaşması” 25 Ekim 2023 tarihinde, Resmî Gazetede yayımlanmıştır. Teknik, yasal, ekonomik ve kapasite geliştirme alanlarında kullanılabilecek fonun bütçesi 7.976.838 EURO’dur.

Türkiye Ulusal Enerji Planı

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, 2020-2035 dönemini kapsayan Türkiye Ulusal Enerji Planı’nı Aralık 2022 tarihinde yayınlamıştır. Bakanlık tarafından yayımlanan plandaki senaryoya göre 2035 yılına kadar birincil enerji tüketimi 205,3 milyon ton eşdeğer petrole, elektrik tüketimi 510,4 TW’a ulaşacağı öngörülmüştür. Diğer bazı önemli hususlar aşağıda özetlenmiştir;

• Elektrik enerjisinin nihai enerji tüketimi içindeki payı %24.9 oranına erişeceği,

• Elektrik toplam kurulu gücü 189.7 GW’a ulaşacağı,

• Rüzgâr enerjisinde 29.6 GW’a ulaşacağı (5 GW denizüstü),

• Güneş enerjisinde 52.9 GW’a ulaşacağı,

• Devreye alınması öngörülen kapasite 96.9 GW’ ulaşacağı,

• Elektrik üretiminde yenilenebilir enerji kaynaklarının payı %54.7’ye ulaşacağı,

• Elektrik kurulu gücünde yenilenebilir enerji kaynaklarının payı %64.7’ye ulaşacağı planlanmıştır.

Denizüstü RES açısından bakıldığında rüzgar enerjisine ayrılan 29.6 GW kurulu gücün 5 GW’ı denizüstü RES olarak hedeflenmiştir.

Türkiye’deki Denizüstü RES Aday YEKA Sahaları

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından 4 Ağustos 2023 tarihinde 4 adet Denizüstü RES Aday YEKA ilanı yapılmıştır. Bandırma açıklarında 1.111 kilometre kare alan, Bozcaada açıklarında 299 kilometrekare, Gelibolu açıklarında 75,6 kilometrekare ve Karabiga kıyılarında ise 410 kilometrekare alan aday Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanı (YEKA) olarak tahsis edilmiştir.

Şekil-4. Denizüstü RES Aday YEKA alanları.

4. ÜLKELERİN KURLU GÜÇLERİ VE HEDEFLERİ:

Aşağıdaki tablo ile Ülkelerin 2023 yılı sonu itibarıyla DRES kurulu güçleri ve 2030, 2025 hedefleri verilmiştir.

Tablo-2. Ülkelerin kurulu güçleri ve 2030 – 2035 hedefleri.

5. SONUÇ:

Ülkelerin 2030 yılına kadar kapasite projeksiyonlarına incelendiğinde toplam 410 GW DRES projesi işletmede olacağı öngörülmektedir.

Bu makalenin yazarı, 29 yıldır rüzgar enerjisi sektöründe çalışan birisi olarak 1997 yılından bu yana bu tip rapor ve hedefleri okumuştur. 2005, 2010, 2015 ve 2020 hedefleri gibi bir çok kapasite projeksiyon raporu incelemiştir. Ancak rüzgar enerjisi gerçek rakamları, projeksiyonun üzerinde gerçekleşmiştir.

Yazarın Ağustos 2021 yılında hazırladığı makalede aşağıdakiler yazmaktaydı;

Sonuç olarak, ülkelerin 2030 yılına kadar kapasite projeksiyonlarına incelendiğinde toplam 275 GW DRES projesi işletmede olacağı öngörülmektedir.

Avrupa DRES 2030 Kapasite Projeksiyonu : 102.5 GW

ABD DRES 2030 Kapasite Projeksiyonu : 38.5 GW

Çin DRES 2030 Kapasite Projeksiyonu : 98 GW

GWEC Dünya 2030 DRES Projeksiyonu : 275 GW DRES

3 yıl önce 255 GW olan hedef şimdi GWEC tarafından 410 GW’a çıkarılmıştır.

KAYNAKLAR

Ek: İhale Bedelleri