TÜRKLİM GELECEĞİN LİMANLARI ÇALIŞTAYI

YÖNETİCİ ÖZETİ

TÜRKLİM Sağlık, Emniyet ve Çevre (SEÇ) Çalıştayı, Türkiye limancılık sektöründe sürdürülebilirlik, dijitalleşme ve iş sağlığı ve güvenliği (İSG) konularında farkındalık yaratmayı, paydaşlar arasında bilgi ve deneyim paylaşımını teşvik etmeyi ve sektörel dönüşüm süreçlerine yönelik vizyon geliştirmeyi hedefleyen geniş katılımlı bir etkinlik olarak düzenlenmiştir. Çalıştay, ulusal ve uluslararası standartlara uygun politikalar ve stratejiler geliştirilmesine katkı sağlamayı amaçlamıştır.

Çalıştayın Düzenlenme Gerekçesi ve Önemi

İki yılda bir gerçekleştirilen TÜRKLİM SEÇ Çalıştayı, liman işletmecileri, kamu kurumları, akademisyenler ve sektördeki diğer paydaşları bir araya getirerek, limanların sürdürülebilir, çevre dostu ve güvenli operasyonlarını destekleyen çözümler sunmayı amaçlamaktadır. Bu kapsamda çalıştay, mevcut sorunları belirleyip çözüm önerileri sunmanın yanı sıra en iyi uygulama örneklerini tanıtarak sektörün geleceğine yönelik bir yol haritası çizmektedir.

Katılımcı Profili

Çalıştaya TÜRKLİM üyesi limanların yöneticileri, ilgili departman sorumluları, kamu kurumları temsilcileri, akademisyenler, sponsor firma temsilcileri ve TÜRKLİM idari personeli katılım göstermiştir. Katılımcılar, sektörün geleceği ve küresel gelişmelere uyum konularında interaktif paneller ve tematik oturumlar düzenlemiştir.

Ana Başlıklar ve Çalıştayın İçeriği

Çalıştay, birbirini bütünleyen dört ana tema etrafında şekillenmiştir:

1. Limanlarda Sürdürülebilirlik: Çevresel sorumlulukların ekonomik faydalarla dengelenmesi ve enerji verimliliğinin artırılması konuları tartışılmıştır.

2. Limanlarda Yeşil Dönüşüm ve İyi Uygulama Örnekleri: Emisyon azaltımı, alternatif enerji kaynakları ve kıyıdan elektrik sağlama (OPS) gibi sürdürülebilirlik çözümleri ele alınmıştır.

3. Limanlarda Dijitalleşme: Otomasyon, büyük veri analitiği ve yapay zekâ destekli operasyonların sektörde yaygınlaştırılması gerektiği vurgulanmıştır.

4. Limanlarda SEÇ Yönetimi: İş sağlığı ve güvenliği, çevresel yönetim ve risk azaltma stratejileri sunulmuştur.

Çalıştaydan Elde Edilen Bulgular ve Çözüm Bekleyen Konular

1. Çevresel Sürdürülebilirlik ve Yeşil Dönüşüm:

• Emisyon azaltımı, yenilenebilir enerji projeleri ve karbon ayak izini düşürme hedefleri için daha fazla yatırım yapılması gerekmektedir.

• AB düzenlemelerine uyum sağlamak ve yasal teşvikler oluşturmak sektörel gelişimi hızlandıracaktır.

2. Dijitalleşme ve Teknolojik Altyapı:

• Limanlarda veri güvenliği, büyük veri analitiği ve otomasyon sistemlerinin kurulumu teşvik edilmelidir.

• Teknolojik altyapı projeleri için finansal destek mekanizmaları oluşturulmalıdır.

3. SEÇ Yönetimi:

• Risk değerlendirmeleri güncellenmeli, iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri artırılmalıdır.

• Çalışan refahını artıracak teknolojik çözümler desteklenmelidir.

4. Yatırım ve Finansman Engelleri:

• Liman yatırımlarında bürokratik süreçlerin sadeleştirilmesi ve finansal teşviklerin artırılması önerilmektedir.

5. Uluslararası Rekabet Gücü:

• Türkiye limanlarının yeşil liman sertifikasyonu süreçlerinin hızlandırılması ve uluslararası ticaretle daha güçlü bir entegrasyon sağlanması gerekmektedir.

Sonuç ve Öneriler

TÜRKLİM SEÇ Çalıştayı, Türk limancılık sektöründe sürdürülebilirlik, yeşil dönüşüm, dijitalleşme ve SEÇ yönetimi konularında önemli stratejik öneriler ortaya koymuştur. Sektörün rekabet gücünü artırmak ve sürdürülebilir bir gelecek sağlamak için çok paydaşlı iş birliklerinin geliştirilmesi ve düzenleyici çerçevelerin uyumlaştırılması önerilmektedir. Yatırım süreçlerinin hızlandırılması, teknolojiye dayalı yeniliklerin teşvik edilmesi ve sürdürülebilir liman yönetimi için kapsamlı bir vizyon oluşturulması, sektörün temel hedefleri olarak belirlenmiştir.

1. GİRİŞ

• Çalıştayın düzenlenme gerekçesi ve önemi: TÜRKLİM Sağlık, Emniyet ve Çevre (SEÇ) Çalıştayı iki yılda bir ana konuyla alakalı alt konseptlere odaklanarak, liman işletmecileri ve diğer sektör paydaşlarında farkındalık yaratmayı amaçlayan, sektörün konuyla alakalı mevcut durumunu ve sorunlarını tespit ederek, çözüm önerileri, en iyi uygulama örnekleri ve gelecek vizyonunu ortaya koyan geniş katılımlı sektörel bir eğitim ve farkındalık faaliyetidir.

• Katılımcı profili: TÜRKLİM SEÇ Çalıştayına TÜRKLİM üyesi limanların yöneticileri, çalıştay konusu ile alakalı departman sorumluları, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının temsilcileri, TÜRKLİM danışmanı akademisyenler, sponsor firmaların temsilcileri ve TÜRKLİM idari personeli iştirak etmiştir.

• Çalıştayın genel hedefleri: TÜRKLİM “Geleceğin Limanları Çalıştayı,” Türkiye limancılık sektöründe sürdürülebilirlik, dijitalleşme ve iş sağlığı ve güvenliği (İSG) konularında farkındalık yaratmayı, sektördeki paydaşlar arasında bilgi ve deneyim paylaşımını teşvik etmeyi ve yenilikçi çözümleri tartışarak sektörün geleceğine yönelik vizyon geliştirmeyi hedeflemektedir. Çalıştay, sektördeki en iyi uygulamaları inceleyerek, ulusal ve uluslararası standartlarla uyumlu politika ve stratejilerin geliştirilmesine katkıda bulunmayı ve limanların çevresel, ekonomik ve teknolojik dönüşüm süreçlerini desteklemeyi amaçlamaktadır.

2. METODOLOJİ

• Çalıştay iki tam gün içerisinde, birbirini bütünleyen farklı ana temalara odaklanan dört ayrı oturum, iki panel, beş anahtar konu konuşması, 10 şirket/proje tanıtımı, bir grup uyum aktivitesi ve bir sosyal faaliyet şeklinde gerçekleştirilmiştir.

• Paneller tüm katılımcıların interaktif katkılarına açık olarak yapılmıştır.

3. ANA BAŞLIKLAR VE ÇALIŞTAYIN İÇERİĞİ

• Çalıştay Oturumlarının Ana Başlıkları: Çalıştay farklı temalı 4 oturum halinde icra edilmiştir. Oturum tema başlıkları aşağıdadır.

o 1. Oturum: Limanlarda Sürdürülebilirlik

o 2. Oturum: Limanlarda Yeşil Dönüşüm ve İyi Uygulama Örnekleri

o 3. Oturum: Limanlarda Dijitalleşme

o 4. Oturum: Limanlarda SEÇ Yönetimi

• Çalıştay Kapsamındaki Oturumların İçeriği: Sn. Jozi ZALMA’nın moderatörlüğünde gerçekleştirilen çalıştay programı EK-1’de ve Çalıştay içeriği aşağıdadır.

o Açılış Konuşması - Hamdi ERÇELİK

o 1. OTURUM : LİMANLARDA SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK

o Türkiye Limanları - Dr. Ersel Zafer ORAL

o Yeşil Liman Çevresel Sorumluluk ve Ekonomik Fayda - Prof. Dr. Mustafa İNSEL

o Limanlarda X-RAY Uygulamaları - Onur HALİLOĞLU (MS SPEKTRAL SAVUNMA)

o Limanlarda Kalıcı Ekonomik Üst Yapı Çözümleri - İsmail BULUT (PORTBETON)

o Limanlarda Enerji Sistemleri – Emrah ERÇEK (SEAPOWER)

o 2. OTURUM (PANEL) : LİMANLARDA YEŞİL DÖNÜŞÜM VE UYGULAMA ÖRNEKLERİ–

Moderatör : ARCAN FAYATORBAY

Panelistler: Emre GEZER, Şenol CAN, Berkan ÖZKAN, Aslıhan ÖZKAN

o Limanlarda Emisyon Azaltımı Çalışmaları – Gürdoğan SARIGÜL (NAVTEK)

o 3. OTURUM : LİMANLARDA DİJİTALLEŞME

o Limanlarda TOS Sistemleri - Oktay OKŞAK (SOLONPORT)

o Akıllı Girişler - Onur SALMAN (INOVENTA)

o Limanlarda X-Ray Sistemleri - Ali NURKİEL (NUCTECH)

o Limanlarda 5G Teknolojileri - Cengiz DOLUNAY (TELEMOBİL)

o Akıllı Limanlar – Faruk DOĞAN (TÜRKLİM)

o 4. OTURUM : LİMANLARDA SEÇ YÖNETİMİ

o Safety Management in Maritime Terminals - Jorge Martin Diaz de Espada

o Veri, Yazılım, Yapay Zekâ ile ISG Süreçlerinde Yeni Nesil Bütüncül Çözümler - Feyza YALÇIN BAYGÜL ve Özlem KÖKSOY NOYAN (ADMİN-İST)

o PANEL : LİMANLARDA SEÇ UYGULAMA ÖRNEKLERİ

Moderatör Kürşat BAL

Panelistler: Melih ÜZÜLMEZ, Zuhal ARSLAN, Burkay ŞAHAN, Gökhan ÖZALP, İsmail KARAÇAM, Celatin VELİOĞLU

4. ÇALIŞTAYDA ORTAYA ÇIKAN ÖNEMLİ TESPİT VE DEĞERLENDİRMELER

• İş sağlığı, iş emniyeti ve çevresel faktörler, liman operasyonlarının ayrılmaz parçaları olarak birbirini tamamlayan ve güçlendiren işlevlerdir. Dijitalleşme, yeşil dönüşüm ve liman güvenliğiyle oluşturdukları sinerji ile birlikte değerlendirildiğinde, limanların stratejik değerini artırarak küresel ticaretin güvenli, sürdürülebilir, verimli, kesintisiz ve çevre dostu bir geleceğe taşınmasını sağlamaktadır.

• Bu çerçevede, Türkiye limancılık sektörünün hedeflerine ulaşabilmesi için verimlilik ve güvenlik konularında yapılan dijital yatırımlar son derece önemlidir. Türkiye limanlarında 2023 yılında 525 milyon ton olarak gerçekleşen yük elleçlemelerinin, 2050 yılında iki katına çıkabileceğine yönelik öngörüler dikkate alındığında, entegre operasyonel sistemlerin ve teknolojik altyapının oluşturulmasının sektöre büyük katkı sağlayacağı değerlendirilmektedir.

• Ayrıca, limanların yalnızca kendi emisyonlarını değil, bağlantılı tüm taşıma ağlarının karbon ayak izini azaltmayı hedeflediklerinin bilinciyle, “yeşil dönüşümün” bir "görev" olarak algılanması ve gelecek nesillere daha yaşanabilir bir çevre bırakmanın herkesin sorumluluğu olduğu ortaya çıkmaktadır.

• Tarihsel süreç içerisinde değerlendirildiğinde limanlar, ilk dönemlerde izole ve yerel ticaret merkezleri iken, günümüzde akıllı ve entegre lojistik merkezlerine dönüşmüştür. Bu süreçte konteynerleşme, dijitalleşme ve yeşil liman dönüşümü önemli kilometre taşları olarak öne çıkmıştır. Yıllar içinde ithalat ve ihracat hacminde belirgin bir artış görülmekte, konteyner taşımacılığının yükselişi dikkat çekmektedir.

• Akıllı limanların, karbon emisyonlarını azaltma, yenilenebilir enerji kullanımı ve çevresel kirliliği önleme gibi sürdürülebilirlik hedefleri bulunmaktadır. Limanların yeşil teknolojiye uyumu ve çevresel farkındalıkları, gelecekteki liman yönetimi için kritik görülmektedir.

• Limanların çevresel sorumlulukları ve ekonomik faydaları, BM'nin 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri çerçevesinde ele alınmaktadır. Teknoloji, inovasyon ve yönetişim ilkelerinin entegre edilmesi sürdürülebilir liman yönetimi için temel bileşenlerdir.

• IMO ve AB’nin denizcilikte sera gazı emisyonlarını azaltmaya yönelik stratejileri, Türkiye'nin Yeşil Liman Yönetmeliği ve İklim Kanunu gibi düzenlemeleriyle uyumluluk çalışmaları kapsamlı şekilde devam etmektedir.

• Bu kapsamda, yeşil yakıtların üretimi, karbon yakalama teknolojileri ve yenilenebilir enerji kullanımını artırmaya yönelik küresel ve ulusal vizyon ortaya konmuştur. Bu çerçevede, limanların enerji hub'ları olarak rol alması, denizden enerji destek hizmetleri sunması ve yeşil lojistik merkezlerine dönüşmesi hedeflenmektedir.

• LNG, metanol, hidrojen gibi düşük karbonlu yakıtlar ve limanlarda gemilere karadan elektrik sağlama teknolojileri konusundaki projeler her geçen gün hız kazanmaktadır.

• AB'nin Fuel EU Maritime ve Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) düzenlemeleri ile tanımlanan süreç içerisinde gemilerin AB limanlarında Onshore Power Supply (OPS) sistemini kullanmaları veya sıfır emisyon teknolojilerine geçmeleri zorunlu hale gelmiştir.

• Türkiye’de limanlar için Yeşil Liman Sertifikası Yönetmeliği ve 618 sayılı Limanlar Kanunu'na eklenen emisyon bedelleriyle ilgili maddeler, OPS sistemlerinin Türkiye limanlarında uygulanmasını teşvik etmektedir. Ayrıca Türkiye'nin emisyon ticaret sistemi geliştirme girişimleri vurgulanmıştır.

• Limanların emisyon kaynakları, gemi ve kara araçları ve tesislerinin oluşturduğu sera gazlarıyla tanımlanmıştır. Bu kapsamda;

o İnsan sağlığına ve iklime olumsuz etkileriyle liman kaynaklı salınımların başında Azot oksitler (NOx), kükürt oksitler (SOx) ve karbondioksit (CO2) gibi zararlı gazlar gelmektedir.

o Dünyada doğrudan insan sağlığını tehdit eden Azot oksit (Nox) salınımlarının %10-15’i, Kükürt oksit (SOx) salınımlarının %6‘sı deniz taşımacılığından kaynaklanmaktadır.

o Limanlardaki emisyonların büyük kısmı gemi ve kara taşıtları kaynaklıdır.

o Denizyolu emisyonların yaklaşık %60 liman bölgelerinin yakınlarında oluşmakta, bu değerin de %60-90’ı limanlarda gerçekleşmektedir.

• Onshore Power Supply (OPS), gemilerin limanda kaldıkları süre boyunca dizel jeneratör yerine kıyıdan elektrik kullanarak sera gazı emisyonlarını azaltmayı hedeflerken, çevresel faydaları, yakıt tasarrufu, gürültü azaltımı ve mevzuata uyumluluk gibi birçok avantaj sunmaktadır.

• OPS’nin yaygınlaştırılması için Bakanlıklar, liman işletmecileri, dernekler ve gemi sahiplerinin iş birliği içinde çalışmaları gerektiği önerilmiştir. Ayrıca yatırım teşvik metodolojilerinin geliştirilmesi ve regülasyonların daha net uygulanması gerektiği belirtilmiştir.

• Yeşil dönüşüm, çevresel etkilerin azaltılması, enerji verimliliğinin artırılması, yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanılması ve çevresel kirliliğin en aza indirilmesini içeren kapsamlı bir yaklaşım olarak tanımlanmıştır. Sosyal iyileştirmeler ve ekonomik sürdürülebilirlik unsurlarının da eklenmesi gerektiği vurgulanmaktadır.

• Sürdürülebilir Limanların Temel Unsurları:

o Çevresel Sürdürülebilirlik: Hava ve su kirliliğinin azaltılması, ekosistemlerin korunması,

o Ekonomik Sürdürülebilirlik: Enerji maliyetlerinin düşürülmesi ve rekabet gücünün artırılması,

o Sosyal Sürdürülebilirlik: Çalışan sağlığı ve güvenliği ile topluluk işbirliği,

o Uluslararası Rekabet Avantajı: Yeşil liman sertifikaları ile küresel tanınırlık olarak belirtilmektir.

• Yeşil Dönüşüm Uygulama Örnekleri kapsamında;

o İklim Krizi Yönetimi: İklim riskleri ve aksiyon planlarının belirlenmesi,

o Enerji Verimliliği ve Yenilenebilir Enerji: LED aydınlatma, güneş enerjisi santralleri, ISO 50001 enerji yönetim sistemi kurulumu,

o Atık ve Su Yönetimi: Atık ayrıştırma ve geri dönüşüm projeleri, yağmur suyu hasadı,

o Elektrikli ve Hibrit Araçlar: Liman içi taşımacılıkta elektrikli araçların kullanımı,

o Karbon Emisyonların Azaltılması Konusunda Geri Dönüşüm kapsamında liman beton altyapılarının yeniden kullanım maksadıyla geri dönüşüm projeleri gündeme getirilmiştir.

• Akıllı limanlar ve dijital dönüşüm kapsamında;

o Dijital dönüşüm, otomasyon ve ileri teknolojilerin kullanımı, liman operasyonlarını daha verimli ve sürdürülebilir hale getirmiştir. Akıllı limanlarda kağıtsız işlemler, otomatik yükleme-boşaltma sistemleri, büyük veri analizi ve enerji verimliliği gibi unsurlar ön plandadır.

o Kullanılan teknolojilerin liman operasyonlarını otomatikleştirip, optimize ederek verimlilik ve güvenliği artırmaktadır. Buna mukabil, yüksek teknoloji maliyetleri, yasal düzenleme eksiklikleri ve veri güvenliği riskleri aşılması gereken temel sorunlardır. Eğitim ve devlet destekleri bu süreci hızlandırabilir.

o Yakın gelecekte; Liman 5.0 ile otonom gemiler, küresel veri ağları ve sürdürülebilir operasyonlarla entegre bir ekosistem hedeflenmektedir. Veri paylaşımı ve yapay zekâ destekli süreçler, limanların geleceğini şekillendirecektir.

• Sağlık, Güvenlik ve Çevre (HSE) yönetiminin, Çevresel, Sosyal ve Yönetişim (Environmental, Social, and Governance- ESG)’in bir alt kümesi olduğu ve bu kapsamda;

o Endüstri 4.0 ile dijitalleşme, otomasyon ve yapay zekâ uygulamaları ile operasyonel verimliliğin artacağı, Endüstri 5.0 ile insan ve makineler arasında iş birliğini ön planda tutarak çalışan refahının ve sürdürülebilirliğin sağlanacağı,

o Risk değerlendirmelerinin güncellenmemesi, statik raporlara dayalı çalışma ve temel güvenlik ilkelerinin göz ardı edilmesinin ciddi riskler doğuracağı,

o Otonom sistemlerde insanları süreçlerin içinde tutmak, becerileri geliştirmek ve sistemlere olan aşırı güveni önlemek kritik öneme sahip olduğu,

o Büyük veri, yapay zekâ, drone’lar, akıllı sensörler ve sanal gerçeklik uygulamaları operasyonları daha güvenli ve verimli hale getireceği,

o Akıllı Kişisel Koruyucu Donanım (PPE)’ların dijitalleşmiş iş güvenliği ekipmanları ile gerçek zamanlı koruma sağlayabileceği,

o Küresel çözümlerin yerel gerçekliklere adapte edilmesi gerektiği,

o Yatırımlar, orantılı ve gerçekçi adımlarla yürütülmesinin daha uygun olacağı,

o Tasarım, satın alma ve operasyon süreçlerinde HSE standartlarının içselleştirilmesi gerektiği ve otomasyonun ancak temel güvenlik ilkeleri yerleştirildiğinde başarı sağlayabileceği vurgulanmıştır.

5. SONUÇLAR VE ÇÖZÜM BEKLEYEN KONULAR

• Sonuçlar:

o TÜRKLİM SEÇ Çalıştayı, Türkiye limancılık sektörünün sürdürülebilirlik, yeşil dönüşüm, dijitalleşme ve sağlık, emniyet ve çevre (SEÇ) yönetimi konularında önemli bulgular ortaya koyan kapsamlı bir etkinlik olarak gerçekleştirilmiştir. Dört tematik oturumdan oluşan çalıştayda, sektör uzmanları, akademisyenler ve teknoloji sağlayıcıları, limanların gelecekte karşılaşacağı fırsatlar ve zorluklara yönelik görüş ve önerilerini paylaşmıştır.

o Çalıştayın ilk oturumu, limanlarda sürdürülebilirlik teması etrafında şekillenmiş olup, çevresel sorumlulukların ekonomik faydalarla nasıl dengelenebileceği vurgulanmıştır. Yeşil liman uygulamalarının enerji tasarrufu, karbon emisyonlarının azaltılması ve rekabet gücü açısından kritik önemi vurgulanırken, Türkiye limanlarında yük elleçleme kapasitesinin 2050 yılına kadar iki katına çıkma potansiyeli dikkate alınarak, bu büyümeyi destekleyebilecek teknolojik yatırımlar ve entegre operasyonel sistemlerin geliştirilmesi önerilmiştir.

o İkinci oturumda, limanlarda yeşil dönüşüm ve iyi uygulama örnekleri ele alınmıştır. Emisyon azaltımı, yenilenebilir enerji kullanımı ve karbon ayak izinin düşürülmesi gibi çevresel hedeflere ulaşmada yeşil yakıtlar, kıyıdan elektrik sağlama (OPS) sistemleri ve enerji verimliliği projeleri tartışılmıştır. AB’nin FuelEU Maritime ve Emisyon Ticaret Sistemi gibi düzenlemelerle uyumluluk konusunda Türkiye limanlarında da benzer teşviklerin yaygınlaştırılması gerektiği belirtilmiştir.

o Dijitalleşme konusunu ele alan üçüncü oturumda, otomasyon, büyük veri analitiği, yapay zekâ ve akıllı liman teknolojileri ile operasyonel verimliliğin artırılması üzerinde durulmuştur. Limanların dijital dönüşümüne yönelik yatırımların hız kazanmasının, veri güvenliği ve yasal düzenlemelerin güncellenmesiyle desteklenmesi gerektiği ifade edilmiştir.

o Son oturumda, SEÇ yönetimi ve uygulama örnekleri sunulmuştur. Katılımcılar, insan sağlığı ve güvenliğinin operasyonel süreçlerin merkezinde yer alması gerektiğini, teknolojik ilerlemelerin çalışan refahını artıracak şekilde entegre edilmesinin önemini vurgulamıştır. Dijitalleşmiş kişisel koruyucu ekipmanlar, akıllı sensörler ve otonom sistemlerin operasyonları daha güvenli hale getireceği ifade edilmiştir. Sonuç olarak, limanların çevresel, ekonomik ve sosyal sürdürülebilirliğini sağlamada çok paydaşlı iş birliklerinin ve uyumlu düzenleyici çerçevelerin gerekliliği ortaya konmuştur.

• Çözüm Bekleyen Konular:

Çalıştayda yapılan sunumlar ve tartışmalar kapsamında, Türk limancılık sektörü açısından çözüm bekleyen başlıca konular aşağıdadır:

o Çevresel Sürdürülebilirlik ve Yeşil Dönüşüm

➢ Emisyon Azaltımı: Limanlarda karbon ayak izini azaltmak için yenilenebilir enerji kullanımı, kıyıdan elektrik sağlama (OPS) ve alternatif yakıtlar konusunda daha fazla yatırım yapılması gerekmektedir.

➢ Yasal Uyum ve Teşvikler AB’nin Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) ve FuelEU Maritime gibi uluslararası düzenlemelere uyum için Türkiye’de daha kapsamlı yasal düzenlemeler ve teşvik mekanizmaları oluşturulmalıdır.

➢ Enerji Verimliliği Projeleri: Enerji santralleri, güneş ve rüzgâr enerjisi yatırımları için bürokratik süreçlerin hızlandırılması ve kamu-özel sektör iş birliğinin güçlendirilmesi gerekmektedir.

o Dijitalleşme ve Teknolojik Altyapı

➢ Altyapı Yatırımları: Limanların dijital dönüşümünde, otomasyon sistemleri, büyük veri analitiği, yapay zekâ ve siber güvenlik sistemleri konularında teknolojik altyapı yatırımlarının hızlandırılması kritik önem taşımaktadır.

➢ Veri Paylaşımı ve Güvenliği: Limanlar arası veri paylaşımında yasal çerçevelerin belirlenmesi ve siber güvenlik risklerinin azaltılması için kapsamlı bir strateji uygulanmalıdır.

➢ Yüksek Maliyetler: Dijital sistemlerin kurulum maliyetleri yüksek olduğu için kamu desteği ve finansman modelleri geliştirilmelidir.

o Sağlık, Güvenlik ve Çevre (SEÇ) Yönetimi

➢ Risk Yönetimi ve Denetim: SEÇ yönetim sistemlerinin kapsamlı ve güncel risk değerlendirmeleriyle desteklenmesi ve periyodik denetimlerin sıkılaştırılması gerekmektedir.

➢ Personel Eğitimi: İş güvenliği standartlarının sağlanması için liman personelinin sürekli eğitimi ve bilinçlendirilmesi önemlidir.

➢ Standartların Güncellenmesi: Uluslararası standartların yerel düzenlemelere entegre edilmesi ve liman yönetim sistemlerinin temel güvenlik ilkeleriyle uyumlu hale getirilmesi gerekmektedir.

o Yatırım ve Finansman Engelleri

➢ Bürokratik Süreçlerin Karmaşıklığı: Yatırım projelerinde çok sayıda kamu kurumu ve yerel otoritenin onayı gerektiğinden süreçler yavaş ilerlemektedir. Daha hızlı karar alma mekanizmaları oluşturulmalıdır.

➢ Finansal Teşviklerin Eksikliği: Sektörde sürdürülebilir projelere yönelik finansal teşvikler artırılmalı, özel sektör yatırımları daha fazla desteklenmelidir.

o Uluslararası Rekabet Gücü

➢ Küresel Standartlara Uyum: Türkiye limanlarının uluslararası rekabette avantaj sağlayabilmesi için küresel lojistik zincirleriyle entegre, rekabetçi ve çevre dostu hizmet sunmaları gerekmektedir.

➢ Yeşil Liman Sertifikasyonu: Yeşil liman sertifikasyon süreçlerinin hızlandırılması ve daha geniş kapsamda uygulanması teşvik edilmelidir.

Bu çözüm bekleyen konular, Türk limancılık sektörünün daha rekabetçi, sürdürülebilir ve verimli bir yapıya kavuşması için stratejik adımlar atılmasını gerektirmektedir.

6. ÖNERİLER

• İdare, Sektör Paydaşları ve Akademik Çevreler İçin Öneriler

o İdare (Kamu Kurumları ve Düzenleyici Otoriteler):

➢ Çevresel Düzenlemeler: AB’nin Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) ve FuelEU Maritime’a uyumlu düzenlemeler çıkarılmalı ve sektör paydaşlarının bu süreçlere katılımı sağlanmalıdır.

➢ Teşvik Mekanizmaları: Kıyıdan elektrik sağlama (OPS), yenilenebilir enerji yatırımları ve enerji verimliliği projeleri için vergi indirimleri ve yatırım destek paketleri oluşturulmalıdır.

➢ Yatırım Süreçlerinin Kolaylaştırılması: Liman yatırımları için izin süreçlerinde bürokratik engeller azaltılmalı ve bu süreci tek elden yönetebilecek “liman yönetim modeli” uygulanmalıdır.

o Sektör Paydaşları (Liman İşletmecileri ve Özel Sektör):

➢ Teknolojik Yatırımlar: Dijital altyapıya yatırım yaparak büyük veri, yapay zekâ ve otomasyon sistemleri ile liman operasyonlarının verimliliğini artırmalıdırlar.

➢ SEÇ Yönetimi ve Eğitim Programları: Liman çalışanlarına sürekli iş sağlığı ve güvenliği eğitimi verilmeli; güvenlik, çevre ve enerji yönetimi süreçleri uluslararası standartlara uygun hale getirilmelidir.

o Akademik Çevreler ve Araştırmacılar:

➢ Akademik Araştırmalar: Yeşil liman, dijitalleşme ve sürdürülebilirlik konularında daha fazla araştırma ve pilot projeler geliştirilmelidir.

➢ Liman İnovasyon Merkezleri: Üniversiteler ve liman işletmecileri arasında Ar-Ge iş birlikleri kurulmalıdır.

• Kısa, Orta ve Uzun Vadeli Aksiyon Planları

o Kısa Vadeli (0-2 Yıl):

➢ Yasal Düzenlemeler: Yeşil Liman Sertifikasyonu ve enerji verimliliği projeleri için teşvik paketlerinin hazırlanması.

➢ Eğitim ve Farkındalık: SEÇ yönetimi ve sürdürülebilirlik konusunda sektördeki tüm paydaşlara yönelik eğitim programları başlatılması.

➢ Dijitalleşme Başlangıç Adımları: Yük yönetimi, otomasyon ve veri analitiği altyapılarının pilot uygulamalarla test edilmesi.

o Orta Vadeli (2-5 Yıl):

➢ Entegre Sistemler: Akıllı liman sistemlerinin yaygınlaştırılması ve liman operasyonlarında veri paylaşımı ve iş birliğini kolaylaştıran ortak platformların kurulması.

➢ Yatırım Projeleri: Yenilenebilir enerji kaynakları ve kıyıdan elektrik sağlama (OPS) sistemlerinin tüm büyük limanlarda devreye alınması.

➢ Uluslararası İş Birlikleri: AB, IMO ve uluslararası fon sağlayıcılarla iş birliği içinde büyük ölçekli projeler yürütülmesi.

o Uzun Vadeli (5-10 Yıl):

➢ Karbon Nötr Limanlar: Sıfır karbon emisyonlu limanlar hedefiyle tüm limanlarda yenilenebilir enerji altyapısının tamamlanması.

➢ Liman 5.0 Ekosistemi: Otonom gemiler, otonom yükleme-boşaltma sistemleri ve yapay zekâ destekli operasyonların yaygınlaştırılması.

➢ Sürdürülebilir Lojistik Merkezleri: Türkiye'nin büyük limanlarının yeşil lojistik merkezlerine dönüştürülerek uluslararası ticaret zincirinde lider bir konuma gelmesi.

Bu öneriler ve aksiyon planları, Türk limancılık sektörünün küresel rekabet gücünü artırarak, sürdürülebilir, verimli ve çevre dostu bir yapıya kavuşmasını hedeflemektedir.

7. Ekler

• Çalıştay programı.

8. Teşekkür ve İletişim Bilgileri

• TÜRKLİM SEÇ Çalıştayının başarıyla gerçekleştirmesindeki önemli katkılarından dolayı;

o Yönetim Kurulu Başkanımız Sn. Hamdi ERÇELİK’e

o Yönetim Kurulu Üyesi ve SEÇ Çalışma Grubu Başkanımız Sn. Kürşat BAL’a

o Yönetim Kurulu Üyelerimize

o Danışmanlarımız Prof. Dr. Sn. Mustafa İNSEL ve Dr. Ersel Zafer ORAL’a

o Çalıştaya katılım ve/veya destek sağlayan TÜRKLİM üyesi limanlarımızın değerli yönetici ve personellerine,

o TÜRKLİM Personeline,

o Çalıştayımızın sponsor firmalarına,

o Çalıştay Moderatörümüz Sn. Jozi ZALMA’ya,

o Çalıştay Organizatör Firmamız The Micer’a

o Trendy Lara Oteli Yönetim ve personeline,

Teşekkürlerimizi sunarız

Saygılarımızla