MUSTAFA REVAN

TEHLİKELİ MADDE GÜVENLİĞİ VE ÇEVRE YÖNETİCİSİ POLİPORT

Yeşil Liman kavramı, çevre dostu yöntemleri liman faaliyetlerine, operasyonlarına ve yönetimine entegre etmektir. Yeşil Liman, Şekil 1'deki logo ile belirtilerek, kaynakları verimli kullanmayı, bölgesel çevre üzerindeki olumsuz etkileri azaltmayı, çevre yönetim düzeyini yükseltmeyi ve liman sahasının doğal çevresinin kalitesini iyileştirmeyi amaçlamaktadır. (Anastasopouos vd, 2011)

Yeşil Liman konsepti, eyleme dönüştürülmesiyle olduğu kadar devamlılığı ve sürdürülebilir olmasıyla da ilgilenir. Buna örnek olarak, limanda gürültüyü emen ve kirliliği azaltan ağaçların dahil edilmesi ve liman operasyonları ve faaliyetleri için yenilenebilir enerji kullanımı veya geri dönüşüm ve malzemelerin yeniden kullanımı gibi uygulamalar örnek olarak verilebilir. (Anastasopouos vd, 2011)

Şekil 1. Yeşil Liman Logosu

1990'lı yıllarda Avrupa'daki yedi büyük limanın yöneticileri, limanlar arasında çevre konularında işbirliği ve bilgi paylaşımını geliştirmek ve limanların çevresel risklerini kendilerine göre belirlemek amacıyla "Ecoports" adlı bir girişim (platform) kurmuşlardır. Söz konusu çevresel riskleri, Avrupa’ daki durum ile karşılaştırma ve konu ile ilgili uzman değerlendirmeleri doğrultusunda, Avrupa limanlarının yanında bulunup, arka çıkmaya başlamış ve 2011 yılından itibaren Avrupa Deniz Limanları Organizasyonu (ESPO) ile birleştirilmiştir. (Ecoports, 2019)

Yeşil/Eko Liman uygulamaları kapsamında; deniz tabiatı ve ekosistemin korunması ve gözetilmesi, hava kalitesi açısından liman faaliyetlerinden kaynaklanan zararlı emisyonların azaltılması, su kalitesi açısından limanların ve kıyı bölgede yer alan sularının temiz tutulması, toprak/sediment/tortu göz önünde bulundurularak kirlenen arazilerin temizlenmesi, liman çalışanlarının ve diğer paydaşların çevresel konular/bileşenler kapsamında eğitimlerin gerçekleştirilmesi, limanın yapı ve proje kapsamında süreçleri ve sürdürülebilirlik açısından operasyon/yönetim uygulamaları, Türkiye Liman İşletmecileri Derneği (TÜRKLİM) tarafından paylaşılan, Yeşil Liman Raporu/Yeşil Liman Politika, Düzenleme ve Uygulamaları” raporunda yer alan altı temel bileşeni belirtmektedir. (TÜRKLİM, 2013)

Çevresel açıdan performansı yüksek liman işletmeciliği, uygulanacak proje ve yatırımların ihtiyaçları karşılayabilmesi, yenilikçi teknolojiler, sürekli gelişmeyi amaç edinen stratejiler, yeşil liman yaklaşımının temelini oluşturmaktadır. Bu süreçlerin işlevselliği doğrultusunda limanlar “sürdürülebilir liman” olarak kabul edilmektedir. Bu doğrultuda; hava kirliliği (emisyon salınımı), liman ve çevresindeki operasyonlardan kaynaklanan gürültü kirliliği, gemi kaynaklı kirlilikler, atıkların yönetimi, enerji tüketiminin yenilenebilir kaynaklardan temini ve enerji tasarrufunun sistemli olarak uygulanması, su kalitesinin devamlılığı ve deşarj standartlarının mevzuat limitleri aralığında olması, iş sağlığı ve güvenliği süreçlerinin takibi ve uygulamaları gibi pek çok konunun bir arada ele alınması gerekmektedir. (Mataracı, 2016:5-6, 63).

Çoğu liman, yeşil olarak nitelendirilebilmek için aşağıdaki hedefleri yerine getirmek zorundadır. Bunlar;

• Atık Yönetimi; liman operasyonlarından kaynaklanan atıklar, yeniden kullanım, geri dönüşüm veya kompostlama yoluyla değerlendirilmelidir. Oluşan atıklar, kademeli olarak azaltma hedefi benimsenmeli, Sıfır Atık mevzuatı ile paralel ilerlenerek atık miktarı minimum seviyelere çekilmelidir.
• Sürdürülebilir Kalkınma; limanın uzun vadede ekonomik fayda/çıkarları en üst düzeyde tutulması hedeflenmelidir. Bu hedef doğrultusunda, çevreye duyarlı, çevresel performansı yüksek otomasyon sistemleri ve binalar kullanmalı veya ilerisi için yapımı planlanmalıdır.
• Sürdürülebilir İş Uygulamaları; çevresel uygulamaların ne kadar doğru ve işlevsel kullanıldığı limanlar arasında rekabetin bir ölçüsü olarak karşımıza çıkmaktadır. Denizcilik sektörünün yeşil dönüşüme uyumu kapsamında çevresel, ekonomik ve sosyal fırsat ve tehditler değerlendirilmelidir.
• Su, denize (alıcı ortama) yapılan deşarjlar mevzuatlarda belirtilen sınır değerleri aşmamalıdır. Liman operasyonlarından kaynaklanan, hiçbir kirlilik deniz/alıcı ortamı etkilememeli, ekosistem üzerinde olumsuz etki bırakmamalıdır.
• Enerji; liman operasyonlarından kaynaklanan enerji tasarrufu/enerji verimliliği ölçütleri en üst düzeyde tutulmalıdır. Fosil yakıt kullanılan ekipmanların enerji ihtiyacı, yenilebilir enerji kaynaklarından sağlanması amaçlanmalıdır.
• Hava; liman operasyonlarından kaynaklanan sera gazı emisyonları ve diğer ortam emisyonları azaltılmalıdır. (White, M., 2010)

Yeşil/Eko Liman uygulaması, limanları, enerji verimliği ve yenilenebilir enerji temin etme ve kullanma konusunda teşvik etmektedir. Bu kapsamda yapılan çalışmalar sürdürülebilirliğin bir ölçüsüdür. Enerji verimliğinin arttırılması ve yenilenebilir enerji kaynakları kullanımı ile limanların enerji maliyetlerinde azalma beklenir. Bunu yanı sıra, iklim değişikliği kapsamında, sera gazlarının atmosferde salınımının artmasının önüne geçilmesi ve karbon ayak izinin azaltılması ve sürdürülebilir kalkınma hedefleri doğrultusundaki amaçları desteklemektedir. Günümüzde denizcilik sektöründe de “Yeşil Dönüşüm” yaşanmakta ve bu dönüşüme uyum için Yeşil/Eko Liman konsepti temel bileşen olarak dayanak noktası olmaktadır.