ÜLKEMİZDE VE DÜNYADA YEŞİL LİMAN GELİŞTİRMELERİ

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin 1992 yılında imzalanması ile başlayan iklim değişikliği ile mücadele süreci, 1997 yılında Kyoto Protokolü ve 2015 yılında Paris Anlaşması ile devam etmiştir. Tüm bu süreçler, sera gazları salınımlarını kısıtlama ve azaltma amacına yönelik olup ülkelerin kendi sınırları içerisinde yapmayı taahhüt ettikleri azaltımları açıklamaları ve bu taahhütlerin yerine getirilmesi üzerine politika geliştirmeleri iklim değişikliği ile mücadelenin önemli bir parçasını oluşturmaktadır. Söz konusu tedbirler ve politikalar ise Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) bünyesinde denizcilik sektörünün kendi sera gazları azaltılması faaliyetlerine başlamasına önayak olmuştur.

Bilindiği üzere ülkemizde, iklim değişikliğiyle mücadeleyi amaçlayan ve TBMM'de onaylanan Paris Anlaşması 07 Ekim 2021 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Anlaşma, küresel sıcaklık artışının bu yüzyılın sonunda 1,5 dereceyle sınırlandırılmasını ve bu doğrultuda sera gazı salınımının küresel seviyede azalma eğilimine geçirilmesini hedeflemektedir.

Dünyada Yeşil Liman ile ilgili söz konusu gelişmeler devam ederken emisyon azaltma hedeflerimiz kapsamında kıyı tesisleri için Denizcilik Genel Müdürlüğünün neler yaptığından bahsedelim

Denizcilik Genel Müdürlüğümüz “Yeşil Liman Sertifika Programı”nı uygulayarak emisyon salınımının azaltılması yönünde adımlar atmaya devam etmektedir. Kıyı tesislerinin gemi ve yük operasyonlarından kaynaklanan çevresel zararlarının azaltılarak enerji verimliliğinin artırılması çalışmalarının teşvik edilmesine ilişkin yürütülen Yeşil liman projesi ile limanlarımızın Paris İklim Anlaşması gereğince gerekli standartlara ulaşması amaçlanmaktadır.

Dünyanın denizcilik alanında öncü ülkelerinin limanları tarafından benimsediği “Yeşil Liman” projesi, Avrupa Deniz Limanları Organizasyonu (ESPO) tarafından Avrupa Birliği tarafından ECO PORTS programı, yeşil liman konsepti kapsamında sürdürülmektedir.

Bu kapsamda, dünya tarafından benimsenen “Yeşil Liman Stratejileri”nin geliştirilmesinde enerji verimliliği kilit rol oynayan alanların başında gelirken, yeşil liman sertifikasyonu, acil durumlara hazırlıklı olma, uluslararası ve ulusal mevzuatlara uygunluk, ışık ve gürültü kirliliği ile mücadele vb. alanlar da etkin pay sahibidir.

Son yıllarda Hollanda, Birleşik Krallık, Almanya ve Amerika Birleşik Devletleri’ndeki limanlar başta olmak üzere küresel ölçekte birçok limanda yeşil liman girişimleri mevcuttur. Bu kapsamda Hollanda’nın Rotterdam Limanı, liman kaynaklı emisyonları 2016 yılından günümüze %14 oranında düşürmesinin temel sebeplerinden olan enerji tasarruflu aydınlatma sistemleri, enerji yönetim sistemi ve modern arıtma sistemleri gibi yeşil liman girişimlerini benimsemiştir. Birleşik Krallık hükümeti ile Southampton Limanı arasında sera gazı emisyonlarını azaltmaya ve enerji verimliliğini arttırmaya odaklanan bir yeşil liman programı kurmak üzere ortaklık kurmuştur. Liman hava emisyonlarını izleyip kükürt bazlı yakıtların kullanılmasını azaltmak üzere girişimler yapmıştır. Southampton Limanı ayrıca pil depolama sistemi ve rüzgâr çiftliği kurmak ve yeşil enerji kapasitelerini geliştirmek için çalışmalar gerçekleştirmiştir. Diğer limanlarda yapılan başlıca çalışmalar ve yatırımlar dahilinde elektrikli kamyonların sistem içerisine entegre edilmesi, inşaat çalışmalarında yeşil malzeme kullanılması, yeni ve sürdürülebilir atık yönetim stratejilerinin uygulanması vb. uygulamalar hayata geçirilmiştir. Bakanlığımız da bu gelişmeleri yakından takip etmekte ve gerekli çalışma ve hamleleri yapmaktadır.

Türkiye’de Bakanlığımız tarafından günümüze kadar yapılmış çalışmalar başarılı bir şekilde devam ederken, dünyadaki gelişmelere uygun olarak ilerlemek adına Yeşil Liman Sertifikasyonuna yönelik yeni mevzuat yayımlama çalışmaları devam etmektedir. Mevzuat kapsamında başta sera gazı emisyonlarını düşürmeye yönelik çalışmalar bulunmakla beraber, bu gazların hesaplanması ve doğrulanması üzerine de durulmuştur. Enerji tüketiminin en az %5’inin yenilenebilir enerji kaynaklarından üretilen elektrikten karşılanması, altyapısı olan gemilere sahil bandından elektrik sağlanması, yük elleçleme ekipmanlarının çevreci olanları ile değiştirilmesi ve bunlara yönelik teşvik ve destek mekanizmalarının sağlanmasına ilişkin düzenlemelerin hayat geçirilmesi planlanmıştır. “Yeşil Liman Sertifikası” düzenlemelerinin hayata geçirilmesi ile birlikte bundan sonraki süreçte kıyı tesislerinin mevzuat kapsamında gerekli görülen hususları yerine getirmeleri gerekecek olup ilk aşamada zorunluluk değil gönüllülük esasına göre süreç ilerleyecektir.

Bu hususta, denizcilik sektörümüzü desteklemek amacıyla gemilerimizde ve limanlarımızda çevre dostu, sürdürülebilir ve emniyetli taşımacılık için kullanılacak yenilikçi yeşil teknolojilere finansal destek mekanizması oluşturmayı amaçlıyoruz. Bu kapsamda, AB Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı olan IPA-3 kapsamında gerçekleştirilmesi planlanan “Denizcilikte Dekarbonizasyon ve Yeşil Deniz Taşımacılığının Desteklenmesi” projemiz Avrupa Komisyonu tarafından kabul edildi. Avrupa Komisyonu ile Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) arasında Finansman Anlaşması 19 Haziran 2023 tarihinde imzalandı. Oluşturulacak mekanizma ile sektörümüze Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası tarafından toplamda yaklaşık olarak 20 milyon Avro hibe, 50 milyon Avro uzun vadeli ve düşük faizli kredi desteği verilecektir.

Yeşil dönüşüm çerçevesinde hem Bakanlığımız nezdinde hem de uluslararası örgütler tarafından ortaya konulan düzenlemeler ve mevzuatlar, denizcilik sektörünün çevreye verdiği ve verebileceği zararları yakın gelecekte en az seviyeye indirmeyi planlamaktadır.